Galego

Marzo 7th, 2017

Dinastía

Febreiro 18th, 2017

Ano 2007, na porta de Marivent

Tan certo como que Fraga ía camiño de morrer rehabilitado é que os de Borbón e Grecia o levaban ben. Declaración de parte: sempre pensei que a súa asesoría debía ser extraordinaria. O caso é que El Rei de España agora emérito conseguía que o seu nome fose case sinónimo de ‘campechanía’: corría sona non publicada de que lles daba á copa e a saia, pero tampouco non se consideraba novidade na dinastía; aínda por riba, como resulta do 23F no 1981, xurdiu lexión social de teoricamente republicanos convertidos a unha nova adhesión política denominada ‘juancarlismo’. A raíña grega, por ende, esa que nunca falaba quizá para agacharlle ao Reino o sotaque estranxeiro, semellaba portarse conforme era suposto: iniciativa benéfica, interese polo benestar da infancia, coidado da familia. Empezou logo o asunto de casar prole, e a cousa mellor pinta non podía ter. A maior emparentou no máis rancio avoengo de Castela A Vella. Coa segunda, dunha tacada, colócase pica en Cataluña e Euskadi mediante referencias probablemente inmellorables, La Caixa e o mundo do PNV. O pequeno, pero herdeiro, asunto profesionalmente máis delicado, escolle unha avezada comunicadora que parece ter talento por arrobas. Un non quere significar que o amor non tivese papel nos mencionados emparellamentos, pero cómpre repetilo: mellor pinta política, a cousa, dificilmente podería ter.

Ora ben, Fraga tivo o seu Prestige e na familia dinástica empezaron a revirarse. O do soriano non funcionou, a evocación mediática de rancia nobreza foise diluíndo entre rexouba por algún atuendo e un descendente -leva, entre outros, nome de santo lugués- con disposición máis ca turbulenta. Sobre El Rei aínda en exercicio empezou a correr especie dubidosa en relación co tejerazo, publicábanse indicios de gasto e nomes canto a propietarias de saia: a raíña grega, que xa falaba, comezou a mostrar claro distanciamento; a cousa chegou a extremo de non coñecermos a saúde actual do juancarlismo nin canto remanente queda da cousa no 23F.

Que aquel rei dese relevo con rapidez foi posiblemente indicio de que nin a asesoría externa nin o propio instinto de conservación deberan perder reflexo ou demasiadas facultades. Pero velaí que o andazo chegara ao outro par, o da filla dis que favorita ou meniña dos ollos de seu pai: coa peor maneira no peor momento, presunta corrupción por abuso de influencia en plena crise económica e reaxustamento do sistema partidario debido a unha sensación de obsolescencia e alto nivel de indignación social. Era xa máis ca dubidosa a incidencia real do enlace nas dúas nacións levantiscas, e na familia institucional a enchente do río acada nivel máximo, con dúas parellas humanamente aínda en pé: unha en exercicio delicado de profesionalidade e papel de momento non substancialmente discutido; outra que, se a aparencia non engana, parece ir afrontar presente duro e igual acaban tendo un futuro persoal tranquilo.

No rocho correspondente aínda queda unha botella do viño de postre que seica prefería o monarca agora emérito: adquirín unhas poucas o ano olímpico de Barcelona na adega de orixe, radicada na vila onde naceu Azorín. Reinaban daquela a ‘campechanía’ e o éxito social. Estou pensando en deixala para abrir cando o viño chegue aos cincuenta anos, quedan tres, e non fago idea de cal será no 2020 o estado ou sona daqueloutro admirador degustador. Tempus fugit, realmente, e a vida dá ben voltas.

É fútbol, señores. Respiren

Xaneiro 29th, 2017

Miguel Anxo

Eu non me fixen do Barça, fixéronme: un estudante de Maxisterio que paraba na miña casa, comezando os anos sesenta. Por certo, el foi despois mestre franquista e alcalde na Terra Chá. A cousa era tan rechamante, non ser do Madrid, que algún dos maiores no barrio chamábame Kubaliña; ao ir para o instituto foi peor cos compañeiros, catalán e esoutras cousas. Ao pai pouca graza lle fixera que o mourádigo lle saíse polo equipo contrario, pero paréceme que non dixera nada maior nin houbo demasiada discusión ata décadas máis tarde, xa que meu irmán tiraou tamén polo mesmo lado. En paz estean, o Germán e mais meu pai.

Na primeira metade dos setenta cheguei ao nacionalismo galego e, daquela, no seo da diversa esquerda facer ver afección futboleira non era moi concorrente. En todo caso, apuntando determinada lóxica das cousas a optar por un equipo do país, o Celta levaba todas as papeletas: nome, orixe, simboloxía, o mesmo feito de que na miña cidade, malia haber unha Peña Deportivista, o de Vigo gañaba en adhesión por goleada, eu ben o herdara desde a mesma familia. Celebrei o éxito do outro club, pero fun do Celta, aínda son. O tempo trouxo aínda unha proximidade nova, terceira en diversos sentidos. Porque a primeira, de culer, nunca marchou nin houbo renuncia. A miúdo teño pensado que o esforzo de manter fidelidade en contorno hostil pode singularizar carácter; por outra banda, se cheguei á Nova Cançó, Lluís Llach e o que veu despois, non pouco do inicio motivador é debido ao F.C. Barcelona. É hoxe o día no que, cando xogan cun equipo galego, gañe quen gañe non hai que levar disgusto.

Tal é o mundo do fútbol: como dis que na guerra, no tal ambiente pode aflorar o mellor e o peor do ser humano, coa vantaxe de que hai menos mortos. Encóntrase nel política, pero resulta inexplicable en termos estritamente políticos.

Nos anos sesenta, dicía case no comezo, ser do Real Madrid constituía opción socialmente por defecto. “Representa a España”, dicían; quen sabe canta desafección a España puido vir por aí. Parecía o club que máis apoiaba o réxime franquista, aínda que o tema estea pendente de crítica histórica. En todo caso, certo discurso predominante pretendía facer tragar o Real Madrid de boas ou menos boas, e tal prepotencia aínda se fai sentir no día de hoxe. Consecuentemente xurdiu notable antipatía política por tal estandarte, e no meu ámbito nacionalista a hostilidade era de seu. Ora ben, xa naqueles setenta soubera eu que o seu porteiro e da selección española, ourensán, era galeguista: mesmo alguén me amosara unha tarxeta de visita, dicindo que era del, coa banda azul no fondo e os nomes de pía ben claros: Miguel Anxo. Despois souben igualmente que aqueloutro centrocampista salmantino e madridista, talentoso como poucos e polo tanto provedor de disgusto para nós, barcelonistas, viña de familia republicana; ben o vin apoiar o dereito dos xogadores cataláns a ter posición política, mesmo independentista, desde lugar e en momento inapelables. O fútbol, esa cousa que posiblemente non entenda moito quen non gusta nin quere interesarse. Imos dicir, insuficientemente: ese poliedro.

Acontece que estes días, en determinada rede social, xurdiu a especie de que ser nacionalista galego e simpatizar co Real Madrid constitúe contradición intolerable, digna seguramente de autocrítica, talvez igualmente de autoreeducación. A cousa podería non pasar de palabreo, ou tema de conversa, de non ser porque se fan insistentes en dirección a quen mantén sen problema ambas condicións. Vostedes verán se isto de agora se parece máis ou menos a aquilo de antes. No entanto, por se acaso e sen menoscabo do que quede relatado: viva o Club Deportivo Lugo. Como ascenda a Primeira, aí si que habemos ter un problema.

VOLVER Á BRETAÑA. Epílogo

Xaneiro 11th, 2017

Cousas. En plena vacación de Nadal, navegando por sitios de aló, encontro esta referencia. O caso: un teen drama en cinco capítulos, difundido a través do web desde hai pouco máis dun mes. A historia sitúase nun instituto, An Nor Digor, e está en bretón. É un mundo onde todos falan en bretón.

Os actores son moi maioritariamente mozos. Un que fai de profesor, é profesor fóra da pantalla e tamén un dos colegas que participan no noso intercambio. Xorden varias ideas: a independencia mental de proxectar un mundo sen diglosia semella imprescindible para buscar futuro; por causa diversa, sen Diwan resulta difícil imaxinar a existencia dun produto audiovisual coma este; a lingua segue furando, facendo sitio décadas despois de que a transmisión familiar quedase interrompida como fenómeno social.

An Nor Digor quere dicir ‘unha porta aberta’. O título da serie, C’hwi a gano, ‘vós cantaredes’. Remate definitivo para este caderno.

VOLVER Á BRETAÑA. Mércores, 9 de novembro do 2016 (2)

Xaneiro 10th, 2017

Fútbol gaélico, bretóns e galegos. Lise Diwan, Karaez-Plogêr

Para coñecer algo un país, convén facer algo de vida canda os seus habitantes, deixando o status de visitante ocasional ou renunciando ao papel cómodo e periférico da testemuña turística.  Verás fidedignamente así que nin o país todo é de postal nin a comida típica ou outros trazos culturais e antropolóxicos forman parte do corrente con carácter exclusivo, estando por veces tan ausentes coma onda ti e tamén a miúdo coa mesma falta de conveniencia en termos de satisfacción e/ou felicidade. Pero tamén coñecerás, como che cadre no lugar debido, clásicas e novas formas, achegas e fenómenos sociais, participativos, que co tempo igual acaban dando igualmente en tradición e antropoloxía. O que foi, o que é volver á Bretaña.

VOLVER Á BRETAÑA. Mércores, 9 de novembro do 2016 (1)

Xaneiro 9th, 2017

Que a historia e cultura espirituais na Bretaña dan para moito, pode ocorrérselle a quen simplemente lese a tal novela do galego que cando a publicou aínda non puxera alí os pés. Pero a cousa é realmente profunda, complexa, literaria e aínda sorprendente: verbi gratia, contábase que os santos evanxelizadores, ou algúns deles, chegaran ao país en barcas de pedra. Supoño que a referencia lles resulta familiar. Pois hai novidades: no ano 2000, o escultor Jean-Yves Menez fabricou unha barca de pedra gra que pesa trinta e cinco toneladas, e desde aquela xa foi á auga máis de dez veces. Está permanentemente onda a entrada da catedral de Dol, alí a viu un servidor no verán do 2014.

Á parte deses santos célticos dunha Idade Media remotísima, hai outras figuras sacras que concitan grande devoción. Ante todo, Santa Ana, presente en lendas e dalgún modo relacionada cunha deidade céltica, á que entre outras cousas lle son dedicados, a máis do maior santuario, a maior romaría. Hai tamén, entre outros, unha importante presenza do culto a Santez Barba (Sainte-Barbe en francés), nome que deu en topónimo pero tamén titular nun número importante de igrexas. Coma esta de Berrien, que leva sen teito bastantes anos, tras perdelo por efecto dun raio. Non deixa de ser curioso, é Santa Bárbara.

VOLVER Á BRETAÑA. Martes, 8 de novembro do 2016

Xaneiro 8th, 2017

Arredores de Kameled

“Aínda mozo, non tiña máis de trinta e tres anos o que levaba ese alcume de devanceiro, ese aditivo epíteto de Tonton, que quere dicir tío en toda Bretaña e que se lles aplica familiarmente en Camaret a todos os vellos, coma o de tía a todas as vellas“.


(Gustave Toudouze,
Péri en mer, 1904)

VOLVER Á BRETAÑA. Luns, 7 de novembro do 2016

Xaneiro 7th, 2017

O calvario de Sant-Tegoneg

Contrastando cunha historia próspera, patente en diversos recintos parroquiais, a chamada Montaña inclúe canda a Bretaña do Centro os territorios máis pobres do país, como tamén os máis bretonantes. Igualmente son os de imaxe e perfil electoral máis esquerdista, unha tradición que vén desde a Revolución Francesa e se manifestou na Resistencia con episodios de carácter diverso. Como xa foi aludida a deforestación na parte máis montesía, cómpre agora engadir un par ou tres detalles referentes: o punto máis alto de toda a Bretaña, Roc’h Ruz, sobe ata trescentos oitenta e cinco metros, que vén sendo sobre noventa por baixo da miña casa en Lugo. Declárase un metro menos para outros dous cumes: nun, Roc’h Trevezel, estivera eu hai ben anos, lembro a panorámica do Leon -terra máis rica e a que ten sona, traxectoria máis clerical- cos seus campanarios, entre os cales seica se distingue o Kreisker de Kastell Paol. Nun cuarto alto, Roc’h Tredudon, a loita armada nacionalista realizara o seu atentado máis mediático, no 1974. Houbo lobos na comarca, agora queda un museo e proxectos de repoboación. Deu todo, incluíndo a primeira de dúas camiñadas longas, para xornada de luns ben aproveitada.

P.S.: As historias de clericais e republicanos, brancos e vermellos, teñen o seu monumento literario, por máis que a historia estea situada preto da costa sur: o libro Marc’h al Lorc’h, de Pierre-Jakez Hélias, do que hai versión galega de Xosé María Proupín e deu para unha película de Claude Chabrol. Aquí pódese ler sobre el.

VOLVER Á BRETAÑA. Domingo, 6 de novembro do 2016 (3)

Xaneiro 7th, 2017

Xantar a pé de rúa, abrigado, onda a Porta de Saint-Vincent


Na tarde temperá, coa choiva, parecían bater todos os aires no interior de Saint-Malo. Brest é o trono, na cidadela corsaria zorrega vento cando se envereda unha rúa tralo recanto, o mar cando toca que zorregue contra a praia do Sillon. Pode nevar ben. O nome vén dun fundador santo céltico, galés, pero o bretón seica desaparecería como lingua corrente na Alta Idade Media. Moita historia decorreu, ou xurdiu, neste porto e a poboación trala muralla que non deron tomado nin destruído ingleses ou holandeses e foi case o único restante tralos bombardeos do xeneral Middleton. Hai un sentido claro de diferenza e personalidade: a bandeira local é o máis alto na Casa do Concello; cítase un dito que viría do século XVI , “Nin francés nin bretón, son maluino”. Ou outra versión, ao mellor máis actual: “Maluino primeiro, bretón despois, francés se queda algo”. Turística ante todo, bastante da parte intramuros vese cheo na fin de semana e a poboación multiplica por catro no verán. Lera eu tamén que o recinto concentra máis creperías -non sei se en termos relativos- ca calquera outro lugar cando menos de Bretaña, ou sexa que quizá de todo o mundo exterior. Sic transit.

VOLVER Á BRETAÑA. Domingo, 6 de novembro do 2016 (2)

Xaneiro 6th, 2017

A baía, desde o Monte

En case todas as viaxes, con tal de un achegarse a Saint-Malo ou veciñanza, houbo algún pretexto para achegarse ata aquí. Tal actividade escolar, un ou unha acompañante que nunca estivera… Diverso é o motivo para sempre volver, pero o ocular terá probable preeminencia. Está igualmente a visita da abadía, quizá asistir á misa cantada na igrexa abacial. O espectáculo na Mère Poulard ou a súa plural oferta gastronómica. Pasear na baía, cun experto por culpa das areas movedizas. O Monte, ben se entende, foi de vello motivo de disputa entre Bretaña e Normandía pola súa posesión. Como a fronteira é o río Couesnon, e os movementos deste deixan habitualmente o lugar no lado oriental, hai un vello dito bretón ben coñecido aínda: “Le Couesnon a fait folie, ci est le Mont en Normandie”. Voilà.