Filgueira como síntomas

8 Xullo 2014

Seminario de Estudos Galegos. 15 de maio do 1936

Era un deses anos contra fin dos setenta, na Carreira do Conde. A Aula de Cultura, local provisto pola Caixa de Aforro que resultaba dos mellores con acceso público en Santiago, acollía clausura de certame literario á que un concorría maiormente por acompañar certo poeta novo en idade que no futuro había chegar a académico. Especie de xogos florais bilingües, ou evento parecido, onde actuaba como mantedor -ou cousa así- o polígrafo de Pontevedra; el falou bastante longo con referencia persoal a cada un dos distinguidos, que sentaban no proscenio e interviñeran no idioma respectivo ao que a quenda lles tocaba. Pouco máis lembro quitado o respecto cultural suscitado por aquela figura cuxa biografía o situaba, en política, tan lonxe de nós. Pouco lle faltaba para ser conselleiro na Xunta de Alianza Popular.

Corenta e tantos anos para atrás, sentira Alexandre Bóveda -se o biógrafo ben conta- que aquel home de modo petulante non era para confiar:

Ao saír á Praza da Leña -outra de bautizo artesán- topáronse cun mozallón, ben mantido de gafas doutorais e de surrisa de coello, sempre a frol…

(…)

-Home, canto gosto! Xa ouvín falar de vostede. Sei que fala en galego a cotío. Coido que será galeguista. Que outra cousa se pode sere sendo bo galego? Eu perfeicionei o idioma dende que fundei o Seminario de Estudos Galegos, sendo aínda alumno de Filosofía e Letras da Universidade de Sant-Yago (…)

Ao lle dar de novo a man, notou Bóveda non sei que de brando e falso…1

Fundar el só, posiblemente non fundaría; pero o seu protagonismo no PG daqueles anos resulta indesmentible. Como tamén que despois estivo na Dereita Galeguista, aprobou o golpe de Franco, foi alcalde e baixo mandato seu se implantou a Celulosa. Era un conservador. Outra lembranza fuxidía tráeo en conversa televisiva con Manuel Fraga Iribarne onde proclama o de Vilalba: “Me encanta hablar contigo”; sería tal gusto polo estilo, erudición ou ambas cousas, pero a comodidade do líder dereitista afloraba no sorriso. Ata que punto a instalación do intelectual no franquismo foi máis ideolóxica, egocéntrica, programática ou circunstancial, resulta asunto interesante sobre o que talvez se discuta e dilucide de aquí a un ano polo menos. Para o tema deste artigo, non interesa en absoluto.

A Festa das Letras Galegas, coma a mesma institución que designa o homenaxeado, semella perpetuamente -en expresión de Celso Emilio- un can de palleiro. Sempre sobra quen lle agoire morte, pero anualmente revívena grupos de presión específicos para candidaturas concretas: que se máis mulleres; a bandeira permanente, con intención lingüístico-ontolóxico-ortográfica, de Carvalho Calero; iniciativas municipais diversas en prol de cadanseu escritor considerado ilustre. Xaora, e aínda que lles dean polo pé, dificilmente acabarán contentos: no 2011, houbo consigna de “Lois si, RAG non”. Pero o aquel é que a festa continúa e, se non ten grande relevo cidadán ou popular, será ante todo porque o tema libresco non concentra multitudes; circunstancia que adoita eludirse, coma outras. Viña ben, en todo caso, renunciar a calquera sentido de apropiación por parte de quenquera, ou grupo ideolóxico ou intención instrumental. Incluso daqueles que con maior xustiza poderían reclamar merecemento histórico no sostén do 17 de maio, no mesmo alento e difusión da literatura galega contemporánea: chámenlle esquerda, nacionalismo progresista ou galeguismo republicano. Nin tal debe ser a lóxica nin o país, aí sanamente, parece proclive a autorizala.

O precedente, desde logo, era un falar. Na práctica das cousas, a partir do sábado foi dicir Filgueira e xurdir, un, quen dixo Franco; dous, agoiro de problemas no mercado ideolóxico e cultural de proximidade; tres, unha última -e brillante- versión para a hipótese conspirativa que reitera o devandito retrouso a tanatorio. Resumo dun elenco crítico-hermenéutico onde non se pode negar rigor e fundamento nin ignorar que en boa parte se formula desde pretensión (des)lexitimadora: quod erat demonstrandum, malia a aparencia de como remata o parágrafo anterior.

En fin, constatemos: no 1969, o Día das Letras Galegas foi para un magnífico poeta, Antonio Noriega Varela, ex-agrarista que canda saudade na braña, galernazo e homenaxe a Curros Enríquez presenta algunha outra feita quizá circunstancial pero tamén expresiva. Non lembro ver citado tal extremo en libro de texto, coma tampouco os episodios donostiarras do homenaxeado no 1991: ai, a preterición quizá selectiva en casos de brillantez irrenunciable. Si que se alude á defección de Risco, mesmo ultimamente acusado de impostura polos seus anos no nacionalismo (pero “debémoslle tanto!”, dicía Castelao). Habería máis nome e miudeza -algún ben rechamante- para mostra de anos duros, adaptación, acomodación, oportunismo ou supervivencia; ultimamente reeditaron os contos de Joselín: non viña mal tampouco darlle un repaso á vida. Polo si ou polo non, seica en xeral se tende algo a disociar feito persoal e feitío ideolóxico de mérito cultural e artístico. Daquela, ¿por que non Filgueira Valverde para o Ano das Letras?

Paréceme bastante obvio que o repudio ambiental arraíza en hostilidade maioritaria do nacionalismo progresista. Unha actitude sustentada no conservadorismo do personaxe e a impresión que del ofrece aquel cuñado de Bóveda no seu libro; esta foi recentemente contestada, pero a revisión non anula -aínda que tente explicar e comprender- o especial protagonismo político non só cando o franquismo, incluso na Galicia autonómica rexida pola dereita. Eu mesmo non sinto grande inclinación pola persoa, aínda que aí media un descoñecemento que talvez se consiga paliar no 2015: aquilatar, en parte cando menos, se neste e algún outro primaba un trasfondo conectado á reacción autoritaria española ou máis ben practicaron certo galeguismo posibilista que non tería por que chegar a entrismo; e é que el, xaora, era o máis coñecido pero non era só. Seguramente concluirei, unha vez máis, que algo haberá de aquí, de aló e que moita realidade é poliédrica. Pero ao caso: a no cultural moi influínte esquerda soberana galega non aparece maioritariamente disposta a pasar por esas; e no seu dereito estará tal maioría, coma a adxacente minoría a manter outro criterio. Ora ben, nin uns nin outros teñen ou temos lexitimidade para, constituídos en xuíz e parte, decretar quen debe ou non ser homenaxeado socialmente como galego e escritor; ou galega e escritora.

Borges me remito: por veces, a esquerda ou determinada esquerda parece acusar problemas para asumir a autonomía da arte, ou cando menos un valor estético desfavorable á propia política; desde logo non é a esquerda só, pero este campo soborda dentro do moi particular caso nacional galego. Afirmo que lle confire perfil sectario e prepotente aquí, onde tanto problema herda e mantén para rexistrar audiencia ou comprensión entre porcentaxes elevadas da cidadanía. En máis da metade dos últimos vinte anos, o 17 de maio celebrou explícitos nacionalistas, represaliados, algún alternativo e incluso un fusilado. Insisto: por motivo político non caberá un Filgueira?

Ben saberán que a pregunta é retórica. Tal como se puxo a festa desde que o día é festivo e con sol -outra lamentable historia que demanda outras análises-, encontro que ten uso social en dous ámbitos prioritarios: intercambio intelectual e diatriba política, servida neste caso de antemán; actividade escolar, onde figura e obra deben ser aproveitadas desde o interese didáctico e formativo. E aquí atopo catro vectores como mínimo: arte e política, claros e escuros dunha personalidade; a construción da alta cultura desde Nós a Ferrín; promoción institucional do patrimonio, sexan maios ou museos; o ensaio literario como factor divulgativo, xa sobre o nome dos días da semana ou poesía medieval. Non espero que o vindeiro sexa ano menos rendible ca outros anos, ben por vía cómoda ou ad augusta per angusta. Como sexa ou como queiran.

1 ÁLVAREZ GALLEGO, Xerardo: Vida, paixón e morte de Alexandre Bóveda, páxina 78.

Isto é de fútbol

19 Maio 2014

                                                                           Fonte

Meu pai, en paz estea, aínda era de xeración de contadores. O propio seu non eran as historias, ao xeito de Cunqueiro, senón máis ben os casos; ora que, onde non realismo máxico, naqueles episodios biográficos podía aparecer o extraordinario que algún reputaría inverosímil. Tal foi nunha excursión a Vigo, en autobús con pancarta, para veren un partido contra o Atlético de Madrid; como lembro o que era tal viaxe aínda hai agora trinta anos, infiro que aqueloutra igual foi entre o 1949 e o 51, xa que os colchoneros gañaron as dúas ligas e o botarse ao camiño -talvez polo Candán- debería seguir aliciente de asistir a algo especial. Sexa o que for, conservo dous detalles do relato: un, o de, xa chegando a destino, saíren as mulleres ás portas cun “Ala Seltiña!”. Outro, esa especie de alarde: estadio acugulado, meu pai que non ve, vai e ponse por riba -nos ombreiros, non lembrando eu mal- de dous homes; quéixanse estes do exceso, alega el que viña de Lugo expresamente para ver o partido, recapacitan cun aproximado ‘déixese estar’ e alí ficou o Saavedra. Crónicas da posguerra.

 

Este 2014, ben se sabe, viu gañar tamén o Atlético de Madrid e cumprir o Celta unha tempada que xa tardaba: no éxito galego seguramente leva algún mérito tal ou cal fichaxe debida á boa relación co F.C. Barcelona. A máis de certo motivo que pouco virá ao caso, encontro satisfactorio tal acordo por seren dous dos equipos predilectos, este por hábito e historia, aquel por nación; queda aínda o F.C. Porto, inclinación debida a veciñanza e outras afinidades. Non son, ou era, eu raro na afección olívica: cara aló tiraba a preferencia maioritaria dos lugueses cando menos anteriormente a xurdir o Superdépor; e non unicamente en Lugo, mesmo na afastada Mariña sabía de tendencia semellante. Torcer polos culés supoñía hai cincuenta anos ser obxecto de presión e hostilidade nun océano merengue; arestora, ultimamente amoestáronme no facebook por seica pailán ou colonizado que segue mareas masivas e desestima o propio nacional. Xaora, quen tal di ben pouco entende; seica nunca escoitaría o de Pascal: eu ben quixera que o Deportivo gañase no 94, pero imposible ficar triste porque triunfase o Barcelona. Tocante aos anos ultimamente vividos, non se pretenda negar o dereito ao impacto estético, coma se ser galego obrigase a encomiar sempre a Catedral de Compostela e nin mirar, verbi gratia, para o Mont-Saint-Michel. Pero acouguemos: le temps s’en va, il s’en est allé, o que veña sen dúbida xa non será o que era. Non digo peor, digo distinto. Visca el Barça, e que non perda o Celta.

 

 

 

 

Breizh

28 Decembro 2013

                                     Fonte

 No libro desoutro día, Antón Seoane fala dunha visita que lle foran facer a Alan Stivell na segunda metade dos setenta. Algo despois da Carta de Brest e os contactos do galeguismo con Paol Keineg; vinte anos pasados tras Cunqueiro publicar as Crónicas do sochantre e varias décadas máis tralo poema de Bouza Brey sobre as sete nacións celtas. O filoceltismo dos patriotas galegos era cousa notoria e vizosa, pero ese cantante bretón revestía carácter especial desde aquel ano 72 cando o seu concerto no Olympia lanzara todo un fenómeno internacional. Moitos o escoitabamos, aprendemos a letra céltica e tras el viñeron outros. Porén, malia Lorient e algún intercambio social ou cidadán, todo esvaeceu bastante aquí: Milladoiro virou cara a Irlanda; o nacionalismo deu en fixarse máis en Portugal, homólogos ibéricos e mesmo na esquerda española; o folk pareceu perder brillo para os mozos.

Eu estivera en Bretaña dúas veces, a última no 1990: presenza física e algún libro déranme a coñecer xeografía, cultura, historia; despois, tras xeneralizarse a internet, houbo ocasión dalgunha noticia esporádica. 2011, por vía docente, trouxo reencontro presencial; o ano anterior unha moza transterrada -estrelar no pop francés- editara un disco de título transparente (Bretonne) que se vendeu a centos de milleiros en Bretaña, Francia e alén: nel, a homenaxe a Stivell e outros é bastante máis ca puramente simbólica. Dei en investigar e souben que os veteranos cantores bretonantes seguiran protagonizando encontros multitudinarios e un respectuoso recoñecemento se implantara no país desde que eu faltaba: isto será anécdota, pero certo rapaz de Saint-Malo -dezaseis anos, albergado no marco dun intercambio europeo- chamoulle ao cantor con case setenta ‘monsieur Stivell’ ao velo nun disco que hai na miña casa. Souben tales cousas e recuperei a actualidade política armoricá; aí, madia leva, hai bastante novidade.

En novembro do 2011, o meu colega de aló -profesor de historia- dixérame mutatis mutandis: “É curioso. A autoidentificación dos bretóns é obvia, aquela eclosión musical dos setenta deixou grande valoración e interese polo feito cultural. Por todos lados encontras a gwenn ha du. Pero o nacionalismo político non chegou a ter eco paralelo”. Certo era e, porén, sete meses máis tarde foi elixido para o parlamento francés o primeiro deputado próximo á UDB. Ao cabo doutros dezaseis, a decisión de implantar unha taxa de circulación para vehículos pesados no país onde non hai estradas con peaxe provoca unha gran revolta social; e esta recupera nome e símbolo fundamental doutro levantamento bretón contra un imposto na época de Luís XIV: os bonnets rouges.

Houbo dúas manifestacións este novembro pasado, en Kemper e Karaez-Plougêr, ambas con varias decenas de miles; o movemento vertebrador adopta denominación reminiscente: “Vivre, décider et travailler en Bretagne” e mesmo ten líder con notorio alcance. Ante a proposta dun Pacto de Porvir para Bretaña -presentado formalmente en Rennes, explicitamente como reacción, polo bretón Primeiro Ministro de Francia-, os do gorro vermello convocan, nada menos, Estados Xerais para o 8 de marzo do 2014. Sobre todo iso, di o xornalista Didier Le Corre: “Se Bretaña espera algo do Estado, é o dereito a unha certa autodeterminación, ese famoso dereito á experimentación. Habería tamén que estar cego para non descodificar o desexo de autonomía dalgúns. Pero para a maior parte, é concretamente a ocasión de mostrar o seu sentimento de pertenza, o seu orgullo, a súa diferenza”.

Bretaña deixou de ser independente ao final do século XV, como dous séculos antes de que desaparecese o Parlamento de Escocia. E flúe o XXI.

Memorias do ‘Movemento’

9 Decembro 2013

          

                           Fonte

Esoutro día, afirmaba eu nun encontro con estudantes que a memoria retén sobre todo lugares e persoas; tomaba o acto como pretexto un libro, Entre hortas e portas, que me mantén vinculado ao feito de evocar desde o ano 2007. Anteriormente comprara o de Antón Seoane De Voces ceibes a Milladoiro, e a súa lectura en días posteriores deume para lembrar aquilo que dixera no Centro de Adultos lucense: a vivencia de sitios, homes e mulleres, a intensidade na importancia que lles demos no momento inflúe para lembralos mellor ou peor.

Coma o meu, aínda que noutro sentido, o libro de Seoane relata unha traxectoria persoal; desde logo, resulta interesantísimo e mostra claves das que aínda en parte é debedora a música galega actual: el mesmo, Agustín Maroñas, Cao e Romaní; o grupo Roi Xordo; Milladoiro no remate provisional do camiño foron marcando pauta vizosa que, por ende, suscitou favor de públicos e medios en ámbito galego e exterior. Segundo o autor menciona en varios lugares, eu compartín unha parte inicial daquela andaina. Co entusiasmo e fascinación de quen, sentindo como nacionalmente propia a música tradicional e propias xeneracionalmente tanto a guitarra coma a instrumentación electrónica ou variación jazzística e dylaniá, asistía a aquilo cun insospeitado sentido de que era esteticamente xusto e imprescindible; cando, á volta de anos, vin definir como ‘fusión’ determinadas producións musicais por eses mundos, sabía que a tal se dera xa no meu país. Vivín aquilo moi modestamente, conforme será explicado, e deixeino ben cedo; quizá por iso, entre outras cousas, conservo lembranza bastante nidia dalgúns feitos e lugares, de case todas as persoas. Máis de trinta anos despois encontrei a Miro Casabella e non me lembraba daquela nin me lembrou máis tarde; interpelei a Emilio Cao no remate dun concerto e deuse conta de min ao aludir a certo aditamento físico meu daquela época; co Pepe Quintas falei por teléfono, teño pendente unha visita; e o Antón (que este si que non me descoñece, coma xaora o Rodrigo), vexo que nalgún aspecto conserva memoria algo distinta ou igual menos clara cá miña. Quizá, insisto, os que non gravamos disco nin botamos décadas de escenario en escenario manteñamos máis notoria a imaxe do vivido. En todo caso non é malo confrontar, nin mal momento, agora que aínda se pode. A memoria conxuntada de varios quizá logre suxerir mellor algúns motivos importantes da transición galega.

O certo é que nunca cavilara en ser cantante. Non sei ben de onde veu que no 1970 un Rodrigo Romaní con trece anos -eu tiña dezaseis- me propuxera formarmos dúo. Coñeciámonos exclusivamente de asistir a un programa en Radio Popular de Lugo, “Aquí la Juventud”, que Manolo Lombao dirixía con presenza de público os sábados pola tarde: e ben entendido, o Rodrigo tiña unha guitarra con caixa negra e vermella na que sabía poñer exactamente dúas posturas, La e Mi maior; o Re non tardaría e a pouco o resto dos acordes: do seu interese e dedicación podo dar fe, sobre o talento falan corenta anos de carreira. Aquel dúo chamábase Ideales, ao cabo de meses foi trío, despois cuarteto ao chegaren sucesivamente Paco Nieto e Tomás Turbón; cando se incorporou Elisa Iglesias pasamos a ser Sendas del Folk. Durou a cousa, se non lembro mal, deica o 1972, polo medio houbo bastantes actuacións en escenario lucense case sempre; pero a que debeu ser última -non lembro máis- rexistrouse na Coruña: un Festival de la Canción Misionera onde acadamos o segundo posto (coa canción de Rodrigo “O novo apóstolo”), só detrás dun grupo ourensán que non era Verbas Xeitosas -aí erra Seoane- e non lle lembro o nome pero si o da canción: “Escoita”. Detalle significativo para o tempo: o galego arrasaba.

Cando Sendas rompeu eu estaba nunha Compostela bastante insurrecta atraído por tales, novos alicientes; iso si, aprendera a tocar un pouquiño a guitarra e frecuentaba algo o canto tabernario. Rodrigo participou en Lugo noutro proxecto musical e ambos, paralelamente, fómonos situando na órbita da UPG; entre os contactos políticos e culturais de Romaní eran relevantes Lois Diéguez e Fiz Vergara Vilariño. Por setembro ou outubro do 74 chamoume: puxéralle música a un poema do de Samos e quería que eu o acompañase (voz segunda, percusión sinxela) nun festival-concurso que ía haber no Grove, talvez pola Festa do Marisco. Fomos aló e houbo outra vez segundo premio con “O meu muíño” (que daquela se estreou, non máis tarde); primeiros foran -aí si- os de Verbas Xeitosas, terceiro Suso Vaamonde. O galego seguía a se impoñer nos escenarios e a sociedade ventaba mudanza.

Aquela reincursión na música era simple colaboración momentánea, fóra dos estudos eu andaba no activismo político e cultural; entre outras cousas, paréceme que era aínda secretario d’ “O Eixo”, asociación cultural universitaria fundada no curso anterior. A pouco do festival no Grove, representantes d’ “O Eixo” e “O Galo” (a outra asociación cultural santiaguesa de orientación nacionalista) mantivemos unha reunión con Benedicto e Bibiano, que propoñían montar unha especie de agrupación de músicos -nin sindicato nin asociación exactamente- con máis alcance ca Voces Ceibes; pedían colaboración e foilles prometida. Por comentar algo dixen que eu formara parte dun grupo en Lugo e eles que debía incorporarme á nova iniciativa, de pretensión amplísima. Así cheguei á primeira xuntanza, con actitude e intención máis política ca musical. Houbo máis reunións e aló estaban Seoane, Rodrigo, Xurxo Mares, Agustín Maroñas, Xosé Quintas Canella, Emilio Cao, Miro Casabella, supoño que tamén o Armando. Canda xente que ao cabo non ficou, paréceme que os cedeireses de Candieira e desde logo Xosefa Ribeira, que participara naquilo do Grove e non volveu tralo primeiro encontro. Luís Emilio Batallán tamén era da partida, axiña chegou o bo do Manolo Hermida, Jei Noguerol apoiaba desde Barcelona. Talvez, posiblemente esquezo algún.

Bibiano e Benedicto dinamizaban inicialmente as xuntanzas; por outra banda, eles e Miro tiñan bastantes concertos. Que os dous primeiros andaban polo PCG era sabido, e particularmente Bibiano facía relativamente explícito o fundamental daquela liña política con dúas cancións: “Can de palleiro” e outra, dedicada ao Mariscal Pardo de Cela, sobre poema de Lamas Carvajal modificado para reclamar a autonomía de Galicia; Bibiano tiña estilo, moita chispa e o seu can resultaba particularmente brillante, pero pouca graza lle facía a quen non pensaba avalar o PC nin moito menos a Junta Democrática de España que se fundara aquel mesmo ano; Benedicto fixera unha vez referencia a esta -ou estou case seguro- e seguramente a propia agrupación musical que promovían tiña que ver con eses movementos estratéxicos no final do franquismo. Non de momento por motivo electoral -tal cousa parecía francamente imponderable-, si para construír bloques políticos e político-culturais nun remate de ciclo. En fin, para poñer nome non houbo caso: Movemento Popular da Canción Galega levaba simboloxía de abondo para todos. Pero faltaba definir liña, ou iso pensaba algún dos presentes: un día Rodrigo quixo saber se todo o mundo pensaba que Galicia era unha nación colonizada; e fíxose o silencio que talvez durou un minuto. Ata que o Xurxo Mares, aquel rapaz coruñés con formación de actor e residente na Torre Esmeralda, dixo máis ou menos, con aceno e acento ben medidos: “Home… supoño que iso aquí ninguén o poñerá en dúbida”. E alí foi, dito á maneira de Torrente Ballester, onde deu a volta o aire.

Non sei se foi o seguinte en falar, pero Benedicto -talvez aludindo a factores comúns- definiunos como grupo de cantantes antifascistas; tomo eu o relevo singularizándome como cantante (unha ousadía) nacionalista, de perspectiva anticolonial e antiimperialista (iso si que era verdade). E aí a reacción en cadea: enfático o Miro -“si, señor!” ou algo así-, ao Antón gustáralle especialmente o do antiimperialismo, o bo do Quintas afirmaba pausadamente que “si, eu creo que é máis ben iso”. Emilio Cao aceptaba, sen mostrar xaora tanto entusiasmo pero seguro no interese da liña colaborativa que empezara con Romaní e Seoane. O MPCG quedou definido como grupo de cantantes galegos con perspectiva anticolonial, termo que todo o mundo manifestou asumir: e aquilo era, desde logo, cousa distinta do figurado en primeira instancia. Foi nomeado secretario un servidor: precisamente aquel xeralmente identificado como máis próximo á estrutura da UPG.

Viñeron concertos, no movemento empezou a producirse música onde a fusión antes aludida -Cao, Seoane, Maroñas e Romaní, en particular- cobraba protagonismo de clara suxestión nacional-popular. Chegou o Festival Folk Galego do Sar, en Compostela: 2 de maio do 75, dezasete actuacións, cinco mil asistentes segundo a prensa; organizaran “O Galo” e “O Eixo”, marchei un sábado -a dedo- para pegar carteis entre Santiago e Pontevedra; cobrábase pola entrada cinco pesos; lembro especialmente a forza patriótica pondaliá na canción de Armando “Dos celtas antigos”, a aclamación masivamente vindicadora cando empezou a soar a gaita do Maroñas para “O meu muíño”, que eu cantara de penúltimo (o “Kumbaiá”) co clímax musical claramente superado e que a cousa rematou con irrupción policial e saída cara á cidade en manifestación tralo berro inicial “O pobo unido xamais será vencido”, o único que daquela se berraba en galego e habitualmente tras concertos de canción galega. Tamén que a colaboración mutua e acompañamento entre nós no escenario fora moi xeral, malia o cal a raíz do festival Bibiano e Benedicto foron expulsados do MPCG: coma Seoane, non lembro que foi o que un dos dous dixera ou cantara fóra do acordado, pero si a min asegurando na reunión aquela que por defender o autonomismo non estaba disposto a asumir risco ningún. Autoexcluíronse outros canda eles, ficou a liña soberanista e nacional-popular.

Xaora, desde a perspectiva de hoxe o meu relato posiblemente ha suxerir sectarismo, absurdo predominio do político sobre o musical e que os excluídos foron vítimas colaterais: o último resulta en certa medida inapelable, o anterior máis discutible. Todo o mundo facía política daquela, coa nacionalista desenvolvéndose na case estrita base, a pulos e impulsos para facerse visible; e o musical importaba moitísimo, madia leva se non: nunca antes, na década e media anterior, se coidara tanto a variedade instrumental, cromática e estilística. 1975 foi un gran ano, do que me queda aquel afán e mobilidade en fin de semana ou vacación que nos levara a Arcade, Ciudad de los Muchachos, Lugo na Escola de Peritos; Goián do Baixo Miño cantando “Acción Gallega” ante público festeiro, cun paisano maior emocionado en primeira fila ao que empezou a tocar a gaita e gardas civís que seica non entendía nada, eran canarios; nos Xesuítas de Vigo, onde non sei se estivo tamén Pilocha e ao final -xaora- veunos falar o Padre Seixas. “Espranza xorda”, “Cantiga do amante preso”, un vello cantaba unha lembranza, nunca virá de fóra remedio ou esperanza, pois patria e pobo é o mesmo en dúas palabras. Con dous momentos singulares: Porto e San Froilán.

Margarita Ledo estaba exiliada na capital duriense, tiña contactos, moveuse para organizar unhas Xornadas Culturais Galegas e aló fomos en dúas expedicións, eu co Xurxo Mares no seu coche: houbémonos matar por facerlle caso a non sei que pintada; todo era un abraio no Portugal con liberdade de expresión e aínda dos cravos. Cantouse na Faculdade de Letras; nunha táboa redonda estivera o Lois Diéguez, Rodrigues Lapa e púxose gravación magnetofónica cun saúdo de ETA, PSAN-p e UPG. Foramos gravar unhas cancións á radio: aquilo nunca pasara.

Todo no mundo era novo, todo decisión no movemento patriótico, decisión e ideas. Tralo verán do 1975 faise público en Lugo o programa das festas. Actuando en comandita cos de Fuxan os Ventos, mando unha carta a “El Progreso” lamentando a falta de actuacións galegas e ofrecendo organizar un concerto; sae aos poucos días outra carta, de apoio, cunhas dez firmas; despois outra con máis de catrocentas. Chámanos o presidente da Comisión de Festas, Manolo Granxeiro, aló imos o Mini e mais eu: primeiro aféanos a faena de poñelos así en evidencia, despois manifesta que están dispostos a acoller o concerto; queda marcado nada menos que para o Domingo das Mozas aló contra o serán. Chamo os do MPCG, onde a ilusión é máxima: nada menos có San Froilán como elemento difusor e altofalante; xa que estabamos fóra de programa, os de Fuxan e mais eu elaboramos cen carteis a man: sobre e arredor do perfil dun mapa de Galicia, rótulos en vermello, azul e o nome dos nos participantes mollando en tinta negra, un por un, cada nome en tipo de imprenta feito ad hoc. Repartíronse despois fundamentalmente en bares e lugares de tránsito xuvenil, por Lugo e A Coruña.

Pero xogáronnola. O sábado chaman a Mini do Goberno Civil, dinlle que houbera algo grave no País Vasco, con moitos mortos, e que o noso concerto queda suspendido; iso me contou, e tamén que prohibiran expresamente dar ningún tipo de noticia. Chamo a xente do Movemento e a decepción do Maroñas é particularmente conmovedora: dime que estaban preparando unha peza para dedicarma a min, entre outras cousas. Algúns viñeron a Lugo ese domingo no que nada se confirmou sobre desastres vascos, e o Agustín ficou deprimido en Santiago; xuntámonos nun prado das aforas con algunha xente que viñera da Coruña e cantamos aló; soubemos que houbera xente na Praza de Santa María preguntando polo concerto fantasma, sobre o que non vin noticia en ningún libro nin texto e do que talvez alguén teña aínda nalgún faiado un cartel daqueles. En frase do Antón Seoane para outro contexto, case foi coma un soño.

E o meu soño remataba. En xaneiro do 76 marchei para a mili, levei guitarra e gana de volver. Cando puiden, marzo do 77, o Movemento xa quedara diluído e volvinme encontrar con algúns deles nun concerto que Roi Xordo daba en Viveiro onde soou aquela “Cantiga do amor fendido” dedicada a Moncho Reboiras. En abril cantamos na marcha sobre Xove o himno da AN-PG do que fala o Antón no seu libro, composto por el coa música que despois repudiou por demasiado marcial e a outros ben nos gustaba: fixo outra, contrapuxéronse e na reunión de músicos da asemblea o Xosé do Pacio, Manolo Bacallau e mais eu perdemos contra os de Faíscas, a dupla Seoane-Romaní e entendo que non estaba Pilocha. Non volvín falar con eles en décadas e algo seguín nos escenarios, tempo de abondo para que a militancia nacionalista de Lugo me dese como alcume O Cantante. De aí o hábito de facerme empezar os himnos en marchas e conmemoracións, ao tempo que Cao, Milladoiro e máis daban saltos cualitativos na difusión da música moderna de Galicia.

Pero que bonito fora aquilo outro.

 

 

 

Sátrapa ou Querido Amigo

29 Novembro 2013

                      Fonte

Polo 1979 ou 80 presentouse no Lugo post-franquista a primeira proposta para mudanzas politicamente significativas no nomenclátor urbano: o Bloque Nacional-Popular Galego; houbera oposición, debate, algunha manobra e, canto a nomes vinculados ao régimen, pouco máis ca José Antonio, Carrero Blanco, General Mola e José Luis de Arrese deberon saltar das placas. 1999 trouxo a segunda, co Bloque Nacionalista Galego como promotor principal: malia novas resistencias, Francisco Franco e o seu movemento (18 de Julio) pasaron da epigrafía oficial á reserva da memoria. Aínda quedaba algún, e no ano 2013 seguramente é menos noticia que o BNG sexa autor da iniciativa talvez definitiva ca a case unanimidade no acordo consistorial. Case.

Parece que o falecido presidente da Xunta de Galicia, anteriormente deputado no Congreso e ministro de Franco, vai figurar como titular nunha vía local; aí abaixo, a poucos metros da casa onde escribo estas liñas. Non o aprobou a comisión de partidos, irá a pleno e aló vai ter votos en contra, sen que se poida asegurar cantos van ser ou se haberá abstencións. Oponse o grupo sempre máis empeñado nestes cambios e en tal oposición represéntame a min, que á fin e ao cabo os votara na última elección municipal. Convén a peneira dos porqués.

Eu non quero que Manuel Fraga Iribarne teña unha rúa en Lugo e, porén, o argumento que esgrime o BNG paréceme débil. Manuel Fraga foi, desde logo, ministro con Franco e un fascista segundo notables indicios. Nos últimos anos da vida aínda lle sentín dicir que co paso do tempo non se consideraría “todo aquello” de maneira tan negativa como aínda facemos publicamente agora; na transición fundara un partido que lucía bandeira española con aguia e cualificou a legalización do PCE como “golpe de estado”. Ora ben, certo é que desde o 1977 validou o statu quo, presentouse a eleccións, aceptou o votado e esa fase resultou definitiva: é imposible comparalo con Dionisio Ridruejo e o seu talante pono lonxe -para mal- doutro ex-falangista coma Adolfo Suárez; pero tampouco non procede resumilo como franquista nin alegar tal argumento para negarlle unha rúa. Resúltame desproporcionado, tanto máis canto que non sei realmente se Fraga sería todo aquilo ou máis ben o figuraría, como despois outras cousas, buscando o poder e, tras conseguilo, para amarralo ben amarrado.

En todo caso, eu prefíroo fóra do nomenclátor. Primeiro, non me parece que esta cidade lle deba favor especial de ningún tipo. Segundo, para rendérmoslle a un foráneo homenaxe permanente desde antes do segundo cabodano cómpre reunir méritos ben particulares: e os activos posibles de nacer en Vilalba, estudar aquí, unha carreira académica máis ben discreta, outra político-representativa con máis brillo e a Presidencia da Xunta levan bastante contrapeso no anteriormente referido, escuros episodios con nome singular (Julián Grimau, Enrique Ruano; Vitoria, Montejurra) ou a Lei de Prensa do 66, a cuxa virtualidade se referiu Miguel Ángel Aguilar nunha especie de nota necrolóxica: proclamaba la libertad en el artículo primero y trataba de disuadir de su ejercicio en el artículo segundo, mediante una panoplia de sanciones que se reservaba el ministerio con efectos inmediatos. Terceiro, por estes motivos e a evocación directa de cousas próximas, barrunto que miles de lugueses comparten en definitiva esta miña sensación, ou sentimento, ou punto de vista.

Non obstante, supoño que haberá miles a favor; uns porque evocan aquela ditadura, outros con adhesión ao líder conservador, aínda quen o estima merecente por altura persoal e actuación en democracia. Xa que logo, é lóxico que a cousa vaia a votos no concello e seica alí na cousa vai gañar o si. Pois, como eu co personaxe axustei contas no seu día, e obviamente a maioría decide nas institucións, penso seguir levándoo con total normalidade. Aínda que talvez en Austria non hai rúas de Kurt Waldheim e en Lugo vaia haber unha da Fraga e outra do Fraga. A Historia segue.

Ri o Taín

5 Abril 2013

Fonte

Distinguen analistas do fútbol -hainos ben bos- entre o árbitro reservado e o dialogante: en probable paralelo, vimos ultimamente dous tipos de xuíz, José Castro e José Antonio Vázquez. O carácter deste xa se fixera patente ao presentar unha súa novela en plena ocupación de portadas polo caso Códice, onde certamente asomou bastante idiosincrasia do país. Volve agora no asunto iate-nivea-neve e, inquirido sobre a verosimilitude de Feijoo non coñecer no 95 a actividade subrepticia de Dorado, devolveu unha risada paisana. Imaxinen a reacción na Illa de Arousa se alguén formula tal hipótese como incógnita. Ti, rapaz, es parvo ou es parvo? Vázquez Taín seica é de contra Celanova, pero dificilmente ignorará a existencia histórica do tabaco de batea. Temos a idade que temos.

Detrás da -de momento- foguetaría opositora, conxecturo que a opinión pública de aquí pode andar bastante dividida en dous sectores: os que comprenden o mozo con trinta e catro anos, cartos no peto e sen obriga familiar maior, que aproveitaba leceres por gusto e oportunidade; quen torce algo o bico pensando qué buscaría un licenciado universitario e director do SERGAS onda o negociante once anos maior e sen estudos primarios: buscaría ou encontraría, visto que a relación durou tempo e houbo viaxes a distancia do mar galego. Ou igual, máis ca dous grupos, o que temos é todos dous momentos en vaivén: ora pesa a benevolencia por aquel Winston de contrabando, máis barato e mellor -dicían os fumadores-, comprado daquela ademais en establecemento público; ora o malestar polo delito, humus ou hábitat político e a evidencia concorrente do que máis mirra e mata. Perturba que o actual presidente quizá buscou algo que non era lecer en parte de moita inconveniencia; pero, como certos rumores ou nova eventualidade non saian fóra do macuto, posiblemente se impoña o impulso indulxente. A prensa máis difundida no país, por ende e a diferenza de hai catro anos, seica decidiu por maioría que este barco non leva carga censurable.

Pode, logo, sorprender que o afectado principal do enguedello se empregue tan a fondo a negar, ata punto de imprudencia ou o descoido: alega que era novo; afirma que non sabía de delitos; desmente a filosofía que aplicou no asunto Quintana; di que rompeu aquel trato no 98, denuncia infamia e intento de amedrentalo. Comparecer é bo e a decisión produce bo efecto. Pero nin suxire para que poden querer meterlle medo; pasaba dos trinta anos, era xestor público e Marcial Dorado moi pública figura; iate por iate, no que andaba el non parece máis limpo; e unha entrevista radiofónica ao noso xuíz da referencia, malia confusas puntualizacións ulteriores, parece suxerir que despois do 1998 ambos navegantes aínda falaron: non encontro de que outra maneira se pode interpretar o dito a partir de 48’20”, non sendo que se estivesen gravando conversas de Dorado desde o 1995.

Con que xeito se ve, logo, o asunto no sexto día? Vanse confirmando sensacións e intuición suscitadas desde o empezo. Primeiro, ata o de agora ninguén carga a Feijoo con máis delito que o moral de engano e certa fraude á cidadanía. Segundo, a posición mediática tan florida é neste país que algún editorial mesmo suxire que o caso vénlle ben. Ergo, terceiro, a súa mensaxe pode ou parece buscar destino máis afastado en lugar apetecido; pero teno mal a día de hoxe, e pouca remisión aparece no horizonte. Supoñamos, é abondo supoñer, que España chegase a asumir a aparente actual indulxencia galaica. Como consideraría un chanceler alemán -e aquí ese país é metonimia- alguén con tal antecedente biográfico? Drogenhändler quere dicir ‘narcotraficante’.

Con estas, imos cara á segunda semana. Ou pensan que acabou?

Máis de cincuenta

2 Marzo 2013

Fonte

Des que, este luns pasado, chegou o preludio que anunciaba o trebón, alguén preguntou retoricamente que lles tocaba na feita actual da ‘cultura galega’ aos interesados que aínda non fixeron medio século; de a pouco, ese mesmo comezou a despezar no facebook parte fundamental do manifesto Máis Alá!; como colofón, deunos sucesivamente o seu balance elucidativo en varios partes. Seguidor experiente non encontraría novidade maior coa secuencia: un detonante doméstico produciu escándalo público, ao poeta que ficou nos trinta adoita acollerse canta actitude de vangarda se dá na literatura do país, aquel blogueiro e articulista frecuenta suspense e crítica por entregas. Aquí, ademais, quizá el revelou algunha fascinación puntual polo cincuenta: ese di que sería, máis ou menos, o número de anos que levan gobernando as institucións culturais -ou mangoneando a cousa toda- as figuras e grupos implicados agora no ‘casus belli’, coma antes nalgunha outra escaramuza.

Será unha maneira de redondear. No 1963, e os seis ou sete posteriores, mesmo a presenza do galeguismo se demostraba escasa na Real Academia Galega; Galaxia xa publicara Longa noite de pedra, diversificaba ámbitos controladamente e outros selos -Do Castro, Castrelos, Val de Lemos…- poñían densidade: Piñeiro, Díaz Pardo, Álvarez Blázquez, Manuel María, todos arestora ilustres falecidos. No 1969 tiven o meu primeiro libro en galego (Xuntos cara ó mañán, de Xesús Rábade Paredes, compañeiro de curso no instituto) e despois o segundo, dun ‘outsider’ (Xesús Alonso Montero, Os cen mellores poemas da lingua galega). 1971, empezo Filosofía e Letras; cursaba Historia Ramón Villares; un estudante de Filoloxía Románica mantiña colaboración estable na emisora local Radio Galicia: Víctor Fernández Freixanes, xa prestixioso e brillante na expresión. Ferrín era Ferrín, respectado pola formación académica e a novidade no literario ou o político; estivo daquela na cadea, resultado de atoparlle a policía o orixinal dunha novela considerada subversiva. Beiras, ‘o principiño’; rasurado, con traxe escuro e gravata, participaba en mesas redondas, introducía en Fonseca a conferencia dun velliño pero caudaloso Otero Pedrayo, achegaba textos fundamentais que publicaba Galaxia: pero mandar, non debía mandar nada. Hai cincuenta anos conformáronse dúas liñas políticas de esquerda no nacionalismo -PSG, UPG-, e algún dos citados tivo o protagonismo consabido; ben se coñece tamén o escaso grao de poder político acadado. No cultural, axiña algún novo tería papel esencial nun humilde Instituto da Lingua Galega que, á fin e ao cabo, proxecto mozo era; na Academia, ningún deles debeu entrar ata pouco antes do 2000.

Os nados grosso modo entre o 1928 (Neira Vilas) e o 48 (Adela Figueroa) criáranse no vello país rural e mariñeiro, déralles urbanidade a relación directa co galeguismo histórico; fóronse situando prioritariamente na esquerda, desde Fidel, Lumumba, Ben Bella. Nos sesenta e empezo dos setenta o seu foi procurar que un proxecto nacional permanecese plausible, por moderno. Nin poder nin contrapoder foron, como moito aceno de posible espranza; o país transmitiulles o valor e fortaleza dos vínculos máis próximos, o galeguismo resistente a importancia da blindaxe e o cenáculo como autoprotección e tamén autoproxección necesarias: de aí tamén, xunto con certa tendencia esquerdista a disgregarse, algunhas claves do actual pé de lama. Pero non quita que eu non poida resumilos como fato de mandaríns ou faramalla prescindible; porque quen naceu nos quince anos seguintes -a xeración de Fuxan os Ventos, Manuel Rivas, Morris ou Alfredo Suárez Canal- dificilmente sosterá que o consello do mestre é unicamente materia para arrenegar.

Debía puntualizalo, porque o escarnio mediático destes días -prensa dixital, rede social, xa mesmo páxina enteira na prensa diaria en papel- na súa redundancia vai camiño de resultarme tan trivial e case tan pedestre coma a paralela adhesión incondicional. Agora, o presente e o futuro.

Do 1971 para aquí, estableceuse unha rede institucional da cultura construída desde o galeguismo; por unha banda, na dialéctica piñeirismo – nacionalismo de esquerda; case sempre en inevitable trato con poder político escasamente ou nada galeguista; des que empezou a presidir don Paco del Riego, a academia da lingua forma inequívoca parte del tal rede, e no 2010 a elección do actual dimisionario parecía marcar unha ampla confluencia estratéxica. Chegados a esta altura, o balance dun trienio e deplorable colofón nunha semana é inequívoco: a Xeración das Festas Minervais non mostra lucidez nin enerxía para gobernar o tempo presente; a seguinte, sexamos ou non epígonos daqueles, talvez aínda poida presidir. Iso non é todo, pero é ben relevante.

De confirmárense, o hipotético nepotismo na RAG e algún outro episodio poderían encontrar explicación no valor do vínculo aludido máis arriba: xaora, iso non os validaría no ético e o democrático, e ignorar explicitamente o asunto suxire máis apego á propia teima ca á fama da institución. Explicar o disenso académico eludindo o manexo do orzamento e sobre un redivivo piñeirismo vs. resistencia recicla a fruición coa que os galeguismos se aplicaban hai trinta anos no recíproco esgazar; e o puntual desenfado mediático do secretario aínda lle abre unha físgoa ao vodevil. A aludida ‘outra parte’ de momento cala, e aparenta logo máis responsable. Pero non hai axente nin grupo que poida presentar folla brillante de servizos na xestión: desde tal evidencia é preciso concordar co blogueiro e activista cuxa crítica ocupou unha parte boa de todo o devandito. As institucións culturais, fóra de que mellorasen a oferta e sintonía social, continúan sendo ámbitos pechados e autoxustificados (por veces aparentando aceno despótico); a mala distribución de papeis dá en fricción sen que o país pareza gañar nada. E o peor: cando o poder político de Galicia simplemente recurta gasto e xestiona flocos de cultura, da rede de orixe galeguista chega oposición á política lingüística oficial e a falta de financiamento, pero nada sobre liñas de acción estratéxica aínda que fose como proposta programática virtual. Onde vai que lles/nos esqueceu proxectar.

Aquí ninguén parece que queira gobernar o país. O fracaso e abandono nacionalistas/galeguistas poden encontrarse na carencia absoluta dun papel interventor nas exemplares crises financeiras da banca ou Pescanova; pero salientan con escándalo no ‘feudo’ cultural. En tal sentido, o chamamento ás xeracións máis recentes para coller rendas e desamarrar aparece como urxente xenerala cando aínda é tempo. Un ben o pode comprender na desesperación de persoas e grupos cuxa perspectiva política e preparación teconolóxica, coa constatación do atraso e renuencia a ceder sitio por parte dos maiores, os leva a colixir que nada hai que facer con eles e cómpre reedificar desde o alicerce. Pero aí non: nin é posible, nin conveniente.

O CIRP pode ocuparse da filoloxía e a literatura, o ILG da oralidade e a lingua viva; poden ademais, aínda que pareza mentira no actual estado das cousas, colaborar nas interseccións. O CCG asume función coordinadora evidente. E a RAG, terá sentido?

Poderá a Academia, en futuro que non desexo, converterse en simple fundación que preserve e manteña accesible á cidadanía a historia e patrimonio da institución fundada polo Rexurdimento; cederá en tal caso, definitivamente, o papel de fixación gramatical e lexicolóxica nunca en realidade ben desempeñado ata o de agora por obvia falta de medios. De momento, a hipótese resulta inaceptable: primeiro, porque non é tempo de desfacer referentes históricos ou ferramenta dispoñible, senón de remocicalos; segundo, porque a simple existencia da Filoloxía Galega na universidade está ameazada.

Ora ben, todo isto non lles dá marxe ningunha para o repouso, nin aval para manter a dinámica presente. Resulta imprescindible, primeiro, dar preferencia ao diálogo coa sociedade sobre a relea dos fondos coa administración; segundo, mostrar sinal inequívoco da convicción democrática que parecen reclamar as biografías individuais e respecto polo bo sentido histórico da palabra ‘académico’; terceiro, facer sitio no seu interior aos menores de cincuenta como idade mental; cuarto, suxerir que teñen un plano. Pouco tempo hai; pero se a sociedade actual, en maioría, pode chegar a tomar en serio a cultura galega como expresión propia, moderna e formalizada, será en medida importante a través deles. Non, desde logo e segundo case todos os indicios, adoptando estratexicamente o reintegracionismo.

O como, as partes, están por falar; pendente de análise o correlato político. E esta impresión xa vai longa dabondo.

 

Os cangallos da ira

21 Xaneiro 2013

Fonte

Durante anos parei nun faladoiro que se estraña. Era a parroquia habitual, por novidade, cadaquén do seu pai e a súa nai pero capaz de statu quo en materia sensible. Non desboto que arestora, de termos chegado e pasado no mundo o que pasou, constituísemos corrente polifónica na reformulación do galeguismo ou, chámello quen queira, cultura e política galegas. Pero crebou aquel esteo e a nave varou.

Sabe calquera dos agora dispersados ata que punto é inconcibible tal morada e atmosfera sen a figura do patrón. Marcos exercía e albergaba crítica, pero non toleraba o exabrupto sistemático; e evoco como trazo predilecto a integración. O galeguista máis histórico, talvez, dun grupo de idade criado politicamente no nacionalismo de esquerda rupturista. Podo imaxinalo censurando -con probable discreción- comportamento equívoco e perspectiva institucional de persoas concretas; non o vexo, pola contra, facendo táboa rasa dunha vida, tripando nun prestixio por asunto puntual ou arremetendo a coitelo contra as institucións da cultura e a lingua do país. A calidade e madurez daquelas uvas viñan moito, coma sempre, da raíz e do sol. Escuso precisar o sentido das metáforas.

Xa digo que se estraña, este non é tempo de uvas nin -que eu vexa, propia ou figuradamente- de cereixas. Na intelligentsia de expresión galega, construción a contravento e alta densidade na esquerda, existen desde hai tempo dous tipos de stablishment, o convencional e o opositor. Ás veces intercambian compoñentes. Parte eminente no agora oficial estivo antes do outro lado; na feita presente xestionan, e aí deben facerse compatibles cun goberno pouco empático e aínda menos galeguista: en absoluto son servís ou se entregaron politicamente, velaí o seleccionado para as Letras Galegas e a actitude fronte á política lingüística. Pero tampouco non se percibe na súa función dirixente grande esforzo ou iniciativa estratéxica, aparenta faltar ás veces conexión ou recoñecemento mutuo de consello con academia, centro con instituto e, ultimamente, viuse posible algún nepotismo sen que o césar afectado fixese ademán de evidenciar decencia.

Entre todos eses debes, reséntese ante todo a carencia estratéxica. Xaora, non é nas institucións culturais onde se ordena propiamente o proxecto de país; con todo, hai décadas o galeguismo opositor e resistente si que ideaba, proxectaba e queda dito que de aí procede un continxente dos actuais titulares institucionais. Poden decepcionar no novo rol, ora que igual non menos -habituados todos nós á particular historia da cultura galega- ca os disidentes nesta etapa. Eses, coma adoito, fornecen diatriba e a súa elegancia segue sendo por veces obxectable. Pero, de ramo, xa nin traen paradigma alternativo á par da demolición; e algún episodio concreto produce perplexidade.

Por caso, vai para dous anos que se deu a controversia Risco. Entre El País e o facebook, eu quixen entender que algúns talvez promovían o líder de Nós fóra da literatura nacional -por intruso, impostor e haber n’ O porco de pé evidencia de racismo- ou deixalo sometido a degradación absoluta. Seica o sistema e maila súa modernidade nada lle deberían e, xaora, non tiña relevancia na historia do pensamento nacionalista. A min parecíame que alguén estaba rabenando moito no feito e escrito, xurdía a sombra posible do sectarismo como doenza xa senil e proactiva do proclamado nacionalismo; pero, sobre todo, fixen a sorprendente descuberta de que en Galicia, a nosa terra, un grupo de intelectuais propoñía matar a Vicente Risco setenta e cinco anos despois do seu suicidio. Urxencia histórica, madia leva se non.

Pode ser que a atonía global leve a estimularse co casus personae, sexa esta viva ou morta. Empezamos o 2013 con Xosé Luís Franco Grande e a súa segunda carta aberta -que eu recorde- ao líder mítico e exercente do patriotismo e a esquerda. Ninguén evoca estes días a primeira -é tal elusión, por certo, outra gran mostra de memoria e consistencia colectiva-, arredor do interpelado e García-Sabell (como sinécdoque, ao mellor), que resultaba parcial, nutrida, suxestiva; a nova epístola, sen que lle falte fundamento, resiste pouca comparanza por superficial e eslamiada na forma. Pero desta volta houbo ronsel, e non pouco: deixando aparte os protectores perpetuos do Beiras (seica na idea de este precisar andas e escudo anímico sempre que é aludido sen laude), case toda a reacción se cifra en toponimia, Corcoesto, e antroponimia, Navia. No texto cuestionado tratan sobre ese tema dúas liñas e media, onde detectan os comentaristas un par de evidencias seica inapelables: o intelectual FG abdica da crítica e apoia unha explotación colonial por intereses directamente familiares; FG, o columnista, representa ou mimetízase co medio -La Voz de Galicia- que lle publica a columna, mediando tamén vínculo de familia política. É certo que combinar todos os datos pode dar para sospeita razoable: pero tamén o semella que neste país, tan afeito desde a orixe a escarnio e maldicir, rexe o hábito de nunca pensar ou falar ben -aínda como marxe pequena de posibilidade- se se pode falar mal. Por outra banda, un sabe da sona adusta que leva asociada desde hai décadas o avogado escritor, e non lle coñece amigos ou encomiadores do carácter: cae antipático; pero seguramente algún esforzo de respecto -cando menos, circunstancial- podería merecer o líder na mocidade galeguista de hai sesenta anos e lexicógrafo de ocasión cando moita falta facía. Moito non reciben, explicitamente, nin persoa nin historia; leo con sensación de frivolidade talvez próxima a lugar escatolóxico certa hipótese homonímica nun penúltimo parágrafo.

Se o foi non debería xustificar o é, seguramente podería propiciar un momento de dúbida e pescuda no caso de contradición entre o de agora e o de antes. Sobre todo cando a mudanza se dá in malam partem, se perde patrimonio persoal ou colectivo e a perda é tan sensible como acontece ser aquí. Desde o seu rexurdir contemporáneo, a cultura escrita de expresión galega buscou institucionalizarse e un sentido de construción progresiva. Academia, Nós, Seminario, editoriais na posguerra, Díaz Pardo, departamentos universitarios, institucións de país na autonomía; o impulso proxectivo chegou ata os 80 e nos 90 pareceu adquirir musculatura política. Nos varios galeguismos construtores había debate e diferenza interna mesmo maledicente, pero mantíñase a perspectiva do patrimonio acadado e perfectible; aínda cabe citar o concepto de ‘irmandade’ retomado ultimamente por certa instancia política de éxito electoral compartido. Era espellismo a robustez política, ou ilusión de ansiosos; na cultura, empezo a dubidar que todo o mundo respecte ou queira manter o patrimonio construído.

A semana pasada vin un artigo que non deixa carballo sen demouca. Afeito ao xeito corrosivo do autor no último septenio, quédame a dúbida de se pretenderá sanear, frada de fondo para retomar a medra, ou quere pinchar a devesa toda e botar especies novas. Iso non pode saberse, porque el non o di, e velaí o problema, cando menos o meu problema: a crítica en política pode ser coma a cirurxía en medicina, operación necesaria co fin de restaurar un organismo; u-lo fin da crítica ao sistema cultural edificado en século e cuarto de galeguismo?

Dicir que boa parte da deficiencia no noso sistema cultural ten razón política non levará moito mérito; alegar a falta de soberanía como base da miseria poderá mesmo entenderse como subterfuxio ou escusa. Pero eu sigo pensando que aí radica a nai do año e que, entrementres, facemos o que podemos; coma sempre. O problema é que se medra en idade, teimas ou intereses, e de onde antes se ideaba apenas chega máis ca un eco irado sen froito patente; sen moito ou nada no medio, se cadra, coma outrora. Atonía. Malos tempos.

Talvez algo se move

13 Xaneiro 2013

  

Fonte

Existe, e non só no ámbito dos máis interesados, certa tendencia a relacionar univocamente movemento social e esquerda; é concepto erróneo, segundo non ignora quen coñece a orientación e práctica populista de non poucas correntes de dereita. Hai tamén, en sentido contrario, un hábito de disociar movemento cidadán e política, velaí outro erro. Deixémolo para despois, e ao caso: decorre estes días na miña cidade unha campaña onde se esixe a implantación no HULA de varios servizos médicos para enfermos graves. Son instrumentos de atención caros e tamén prioritarios, ou cando menos iso opino eu e tamén os convocantes, pero seica non todo o mundo. Contemos un pouco a historia, sobre todo para non lugueses.

Febreiro do 2008: o presidente do goberno galego, Emilio Pérez Touriño, visita os obras do hospital, informa sobre o seu carácter innovador, tecnoloxicamente avanzado, e que os servizos prestados incluirán Hemodinámica, Radioterapia e Medicina Nuclear. A relevancia do asunto necesita serlle explicada ao común dos cidadáns: en Hemodinámica realízase a intervención en situacións cardíacas graves e urxentes para unha boa parte das persoas afectadas; Radioterapia é o marco ou método fundamental nos tratamentos anticanceríxenos; coa Medicina Nuclear explórase o organismo no caso de doenzas inflamatorias, afección tiroidea ou ósea, entre outros.

Ano 2010: con goberno novo, unha campaña institucional declara que o HULA abre despois do verán; a presentación inclúe un vídeo de ton case épico-lírico onde se afirma que Lugo contará coa última tecnoloxía en resonancia nuclear e quedará integrada na Rede Galega de Oncoloxía e Radioterapia. 26 de febreiro do 2011: o presidente Alberto Núñez Feijoo inaugura o hospital e anuncia que nese trimestre se licitarán os tres servizos referidos; a inauguración reflicte, segundo el di, “o espírito dunha comunidade forte que non se pecha en si mesma, a pesar das limitacións económicas; senón que, pola contra, é capaz de abrir en plena crise económica un hospital público de referencia en Europa”.

Xaneiro do 2013: tras dous anos sen confirmación do anuncio presidencial, o grupo Abre la Muralla e a Federación Provincial de Asociacións de Veciños acometen a iniciativa reivindicativa aludida no comezo desta entrada; en tal contexto, o pleno da Deputación en Lugo vota reclamar as tres dotacións, apoian os dous grupos de goberno e oponse o do PP, que tentara presentar unha moción limitada a Hemodinámica. As asociacións cidadás convocan para o día 20 unha concentración no recinto de Feiras e Exposicións, ante o Congreso do PP de Galicia. A convocatoria terá unha única pancarta, os promotores desbotan a presenza doutras faixas ou bandeiras partidarias. PSOE, AGE e diversos colectivos sociais aproban a iniciativa; o portavoz provincial do PP declara sospeitar que por tras dela está o PSOE.

Talvez para un observador externo, ou aburrido da política, a cousa leve algunha traza de lea partidaria. Puntualicemos logo o asunto médico: carecer de Hemodinámica supón que a atención a un infarto de provinciano lucense leva demora de case unha hora e media con respecto a un paciente coruñés; faltar Radioterapia trae que unha recua -desculpando- de pacientes con diversa procedencia saia na mesma ambulancia para A Coruña, se radie, pasen radiados na Sala de Espera o tempo necesario para completar as sesións todas e retorne cadaquén ao seu lugar polo mesmo medio. Digamos para completar que no “Lucus Augusti” ten, desde a súa construción, espazo previsto para os tres servizos e persoal ad hoc que, de momento, está sendo derivado a outros ámbitos mellor dotados. Digamos tamén que Lugo é a única provincia carente, ata ese punto, en atención cardio e oncolóxica.

Probablemente calquera lugués medianamente informado sobre a vida política local, e maila historia de bastantes persoas particulares, apreciará como despropósito suxerir que tras esta convocatoria hai unha maquinación do PSOE. De feito, tales alegacións máis ben aparentan serio erro político que igual alguén tenta corrixir na semana que entra; non é que eu o saiba, xaora, pero a cidadanía de Lugo parece estar a pórse seria neste asunto e de aí ben poden vir outros. Eis a máis importante novidade: quizá o domingo que vén moita xente mostre interese e determinación para participar na cousa pública fóra de época electoral; e isto é, volvemos ao comezo, asunto eminentemente político, xa que a política non é competencia particular -nun ámbito en principio nobre- de partidos ou -manipulador e raposeiro- de caciques. É cuestión da sociedade toda, que ben pode estimar, entre outras cousas, por onde pasan ou ata onde chegan as prioridades orzamentarias dos diversos ou posibles gobernantes.

Vémonos alí.

 

 

Outro fito

22 Outubro 2012

                                               Fonte

Os galegos somos unha xente onde predominan con eminencia tipos bastante tradicionais de relación familiar; sentido cristián practicante, implícito ou de substrato; tendencia a quedar -xeográfica ou vitalmente- onde se está, con tal de que necesidade non o impida ou clara inconveniencia o non desaconselle. A impregnación ou espertar galeguista -sobre a base de Nós, Castelao e a pantasma do PG-, activada por Piñeiro nos 50, emendada por UPG e PSG nos 60, causou certo efecto en limitar o esvaecemento nacional, pero non converteu o país na referencia política central para a maioría. Un sector social numeroso pedía máis esquerda desde hai tempo, e a demanda incrementouse no último bienio. Moitísimas persoas do común, vellos e novos, continúan requirindo líderes, algunha figura concibible para encabezar ou presidir. Segundo eu vexo, estes factores quedaron onte formal e institucionalmente constatados.

Dentro do esquema anterior, cabeza e coda explican sobre todo a vitoria do PP nos termos cos que chega; o feito de que esta se acrecente en época de tribulación e mal aval dun goberno español coa mesma marca, amosa ata que punto é importante o factor inicial, e tamén o probable da permanencia se no exterior ninguén procura algunha forma de acomodo ou recoñecemento, con estratexia persuasiva de cara a algún dos continxentes sociais e electorais, de momento, seica perfectamente impermeables.

Vai haber no Parlamento once deputados soberanistas, e outros cinco non poderán ser moi refractarios por motivo de alianza: o galeguismo político segue obxectivamente feble, aínda que talvez volva enmascarar tal feito a mesma individualidade remanente doutrora. Dezaseis parlamentarios, case unha cuarta parte do voto válido, sitúase na esquerda do PSOE; en tal sector, é maioritaria a alternativa que popularmente se percibe como máis esquerdista e sen desgaste posible por causa de goberno. Rectificado, o panorama colle traza semellante a hai quince anos, substituído un actor principal e reaparecido o outro, con setenta e seis anos e aínda o único líder crible fóra de Feijoo. No medio, certa sensación de ermo que talvez concite touriños, talvez non.

Visto o que se viu o 2001, non experimento grande expectativa ante o regreso, tanto menos en canto vai e vén algún síntoma ou indicio. O tempo, ese implacable. Voces anónimas destacadas na rede insistiron quince días en concentrar todo o voto no BNG e xorde, sardónica, a memoria de Abel Caballero co seu “Vamos a gañar!” na campaña do 97; foi elegante onte Jorquera, e mesmo atinado ao sinalar a habitual coincidencia nos extremos, pero reiterou o desalento de impotencia ante o PP e endémico responsabilizar alleos polo fracaso propio. O soliloquio inicial do Beiras deu en anunciar crecente rebelión pola volta da esquerda ao Parlamento tras unha década ou máis faltando (el mesmo estivo alí ata o 2005), e que o PP sufrira unha derrota electoral; nos noventa ía queimar a Fraga, paréceme que cando este acadou corenta e dous. E Compromiso?: tras unha proporcionada comparecencia final, dis que, en vez de volver ou sobrar, lle faltou tempo; pero quizá, aínda que un pouco esaxerado, o país outorgou o voto procedente para unha incógnita múltiple: a maior parte da xente ignoraba que o había, moitos dos que sabían ignoraban o que era e, nesta altura, aínda non o teñen demasiado claro nin sequera os integrantes.

Hai quen opina que o papel do columnista é ser mordaz. O blogueiro probablemente é alguén que automantén unha columna, pero non comparto aquela máxima ou vocación. No tempo presente algúns perciben inicio de alborada. Eu, como moito, un neboeiro incitante de recomposicións; pero é labor para moi a modo. Parabéns aos que gañaron, sexa cal for o alcance da vitoria.