Aquela excursión vasca

Marzo 11th, 2018
  • Donostia, 1977

Hai tres anos, en tal data coma a de onte, suxeríanme que contase algunha vez a historia dunha viaxe coa que xustificaba a miña real benquerenza por Bautista Álvarez. Vin onte a rememoración, pensei que non era mal momento. No 1977, era socio vasco da UPG un partido político, EIA, cuxa sigla non agachaba, máis ben suxería, relación orixinaria e efectiva con ETA político-militar. Concertáranse dous mitins conxuntos en Euskal Herría onde concorrerían varios dirixentes galegos e para os que se pensou nun complemento de animación: resulta que, daquela, cantábase. O partido debeu procurar entre o continxente nacional-popular e non sei ben como acabamos preparando dúas cancións a Tereixa Novo e un servidor conxuntamente: precisamente o “Compañeiro Daniel” con letra de Darío Xohán Cabana e, paréceme, aqueloutra igualmente do Suso Vaamonde pero con refrán adaptado desde “Uah!” a “UPG!”.

Era polo outono e saímos pola tarde, seica un venres, desde o fondo da Praza Maior en Lugo. Dous coches, un R-7 e aquel dous cabalos azul que era da Margarita Ledo ou quizais un Dyane-6. O renault era da Marisa Canto, a muller de Luaces, e ben habitual na rea de desprazamentos dominicais manifestantes para a que os lugueses chegaramos a acuñar lema xocoso, de eco publicitario e televisivo: Conozca Galicia con la AN-PG. Ocupando os vehículos, a mencionada Marisa, Carlos Varela Veiga e ambos músicos-cantores canda os mitineiros, que eran o mentado Pedro, Elvira Souto e mailo Bautista, un bautista con 43 ou 44 anos. Todos eramos ben novos, mesmo extraordinariamente novos. El, con moito, o maior de todos.

Con el viaxamos de ida, no citroën, a Tereixa e mais eu. Ben afable foi con mozos que case dobraba en idade, así adoitaba quitando algún momento de teima. Cruzouse a submeseta norte dentro do automóbil todo suspensión en condicións dificilmente explicables a quen naceu tras unha década, polas estradas do tempo onde non existía a palabra autovía. Entrando en Araba, proclamou o condutor que xa estabamos en Euskadi e quedara atrás España. Iamos cansos e aínda quedaba rematalo, acceder a Bizkaia desde a chaira do sur a través de inevitables portos: escolleuse o de Barazar, non lonxe del houbo que parar para cear. Sorpresa, o Breogán xogaba por aló -cousa que eu xa sabía- e no restaurante da estrada estaban facendo o que iamos facer nós. Contratempo, varios dos xogadores paraban de pensión onda os meus, ata catro chegou a haber, víronme decontado e tiven que solicitar silencio para cando volvesen. Xaora, eu non contara na casa a onde ía pasar a fin de semana, nin moito menos para que. Miña nai, que en paz estea, mo perdoe, esa canda outras.

Poucas horas máis tarde comprobouse que a base de paciencia e cu de ferro, a Bilbao, chegar, chegábase. A cita era onda a Casa do Concello, lugar a aquela hora solitario onde, antes de viren os de EIA, o Bautista confundiunos cuns galegos que nos interpelaban desde o seu coche ao veren a matrícula do noso. Xa sabían do mitin, eses galegos. Viñeron os anfitrións, supoño que un chofer canda o contacto habitual coa U, que era o Iñaki Martínez. A Tereixa marchou cuns parentes e a noite acabou para o Bautista e para min na casa de Larrabezu onde habiamos durmir. Ata daquela, o meu trato con abertzales consistira en dous compañeiros breves da mili e unhas mozas que, tamén daquela, trataban cos estudantes de Xornalismo a cuxo piso ía eu para respirar desde Getafe. O caso é que estoutros constituían matrimonio bastante maduro, el un ex-frade que coñecía ao Leopoldo López Rego. Non resultaba nada habitual para min encontrar adultos de mediana idade ou maiores no ámbito nacional-popular galego, e con vascos a cousa unicamente estaba a comezar: os que ao día seguinte nos recolleron eran a todas luces non só xente madura senón tamén de aparente e ben notable poder adquisitivo, con algún enxeñeiro e cousa así. Leváronnos xantar porrusalda nun local das Siete Calles e despois para Donostia. Houbo ser aló onde pararamos algún tempo nunha sede partidaria, eu de pé nun corredor onda alguén, seguramente na trintena, que nos sorría, falaba cordialmente e parecía ter como ocupación estar atento a máis dalgunha outra á que sentín referirse vagamente. Chaquetón sempre abrochado, mans nos petos, os de EIA falaban del como Mami, pero alguén dixo unha vez Papi e foi inmediatamente corrixido polo Iñaki. O primeiro mitin era aquel serán, no Frontón de Anoeta.

A este corresponde a foto de máis arriba, onde se poden ver na mesa Luaces e Elvira, detrás nosa. Pola parte vasca, a nómina resultaba espectacular: Mario Onaindía, Miguel Castells, Periko Solabarría, Eva Forest, o xa senador Juan Mari Bandrés. No medio do mitin andaba tamén o deputado Francisco Letamendía, que se presentou como Ortzi e nin participaba no acto nin lle vin protagonismo: ignoro se xa se manifestaran as disensións que o fixeron renunciar ao escano no Congreso e marchar para Herri Batasuna. O que falaron os vascos para a concorrencia veu sendo o mesmo ca ao día seguinte. Canto aos nosos, cando Luaces manifestou propósito e empezou a expresarse en castelán, escoitouse decontado unha voz: “aquí todos entendemos o galego”, notoriamente un emigrante; o Pedro quedara cortado, dixo que, se tal, falaba galego, foi correspondido con aplauso xeral. Dubido que todos os presentes entendesen todo, pero, desde aquela, os galegos non mitinearan máis ca en galego. Fomos despois pola parte dos viños, un Casco Vello donostiarra onde daquela seica actuaran algunha vez comandos fascistas, ou algo así lembro nunha portada de Punto y Hora: a miña primeira incursión no mítico e mitificado mundo dos abertzales de esquerda estaba concluída. De volta para Bilbao, desta volta durmín onda un berciano que moito insistira para escoitar algún disco galego ou tomar algo, cousas que eu, naquela hora concreta un upegallo un tanto ríspeto e ademais bastante canso, rexeitara sen case mostra de consideración. Tamén declinei, xa pola mañá e cando o almorzo, a oferta de calcetíns para mudarme, feito que debeu deixar impresión ben gañada e non moi inxusta de ser un tanto porco. En todo actuaba igualmente certa timidez ou intención de molestar o menos posible, pero de seguro non mostrei o agradecemento que se me merecía. Resultou ben lamentable.

O comicio de Bilbao resultou máis impoñente có da véspera, o pavillón de La Casilla tiña moito máis aforo e debía estar acugulado. Figurárame -igual me confundín- que algún asistente levaba dobre pegatina, do PNV e EIA; non me confundo pola contra, estou case seguro, canto ao coreo masivo da consigna que lle proclamaba apoio popular á organización armada. Ese lugar militante do que viña Onaindía, único expresándose en euskara e que falaba da independencia igual ca Bandrés, este coma “única utopía necesaria”; lonxe quedaba o PSOE naquel arestora. Castells bastante cáustico, o cura Solabarría na loita social, Forest dando o seu testemuño da tortura; fóra do escenario, Alfonso Sastre ao seu carón. Enriba del marcaba o final dos actos, sen aviso, entoarmos o Eusko Gudariak, cuxo acompañamento debía ser abondo masivo, ou tal impresión me quedou. Non se supoña, porén, que todo era motivo de absoluta proximidade ou satisfacción para os galegos, houbo abonda expresión de crítica no medio da leria finisemanal. Fora memorable momento de distancia cando alguén de alí lle preguntou ao Carlos Varela polo pandeiro, este lle explicou e o interpelante dixo cousa parecida a esta: “Ah, sí. Como los indios, ¿no?”. Terían que escoitarlle ao da Ponte Romai o relato dos feitos.

En fin. Tras xantar moi concorrido, eu requirín volver segundo estaba previsto. Os outros quedaban de boa gana ata o día seguinte canda aquela xente, quedaron de feito tres deles, pero eu mantiven firmeza e catro dos lugueses, todos menos a Tereixa, arrincamos no renault. Nevaba a treu cruzando de noite Castela,  a Marisa ofrecérase para relevar; declinou o Carlos, mans no volante, vista na estrada, cun daqueles golpes de chispa que nos facían escarallar coa risa: “Tú no sabes de lo que es capaz un indio gallego”.

Arribamos a Lugo bastante antes da madrugada e eu, sen dicir nada, acabei botando as horas na escaleira dunha casa coñecida, onda os rochos do faio. Por motivo xa indicado, non debía presentarme e timbrar na miña. Tampouco non lles precisara aos da expedición a causa particular da miña urxencia, determinado plano con respecto a unha relación sentimental empezada pouco antes, de feito en Euskadi marcara distancia de remate para outra sen explicación e de maneira abrupta. Se lles vén á cabeza que coa miña compañeira de música, tíreno de aí, con ela nunca nada houbo e non porque eu estivese desinteresado anteriormente. Historias que quedarán sen contar, en todo caso. Canto a esta, fica aló, nun imprescindible non aquí, do outro lado da lúa.

Cataluña non anda a lotarías

Decembro 22nd, 2017

mapa comarques eleccions 21 D

Fonte

 

Barcelona. Unha das cidades máis atraentes da Terra, este planeta crecentemente de cidades. Rebelde ante os poderes superiores desde hai séculos. Seica alguén dixo, é cita de éxito, que había que a bombardear cada certo tempo. Estamos a 22 de decembro, o mundo acaba de ver que Barcelona volveu votar rebelde. Ha de ser unha das maiores instantáneas que recibe.

 

Foi unha campaña rara en Cataluña, convocada excepcionalmente. Había altisonancia, sobre todo, nas partes que nunca ou case nunca gobernaran. Os grupos que o facían en coalición desde o 2015 tiñan as súas cabeceiras ou lonxe fisicamente do país, ou na cadea. Da cadea tiveron que sacar, xogando cartas que resultaron, algúns candidatos experimentados para poñerse á fronte de notoria improvisación e moita cara novidosa. Apenas se viron estelades, apenas se escoitaron consignas de ‘independència’. Unha impresión de actitude moi contida, coma de quen se sente vixiado. Os seus opoñentes, algún en particular, máis expansivos: candidatos con experiencia, ambiente mediático proclive, situación política favorable. A española: o outro, había que o comprobar.

 

Comprobouse, e non resultará difícil sintetizar partidariamente: unha grande maioría dos que non queren república catalá concentrou estratexicamente o voto na candidata máis habilmente promovida. O President fixo campaña de President e acadou unha pole position efectiva. A inicial grande favorita para o primeiro caeu ao terceiro, vítima probablemente do descabezamento e quizais tamén pola imaxe de xogar á contra durante anos. Maragall marchou de vez, e o que representaba, iso non o compensa unha sombra felipista aínda que sume Duran. Quen non escolleu territorio fica en terra bastante de ninguén. A valentía innegable que moita cousa forzara con aspecto atrevido ou temerario, derreada polo voto útil e volátil. Reducida ata a insignificancia polos cataláns a parte xestora autoatribuída, a cara da intervención, o poder español. A xente foi votar en masa, como nunca fixeran, coma case nunca se fai. Hai un resumo concluínte: a intervención, desautorizada; a maioría anterior, revalidada en case todo o territorio e sen sombra de dúbida canto a termos totais. Quen non quixo negociar, talvez con sensación de que algún ollo que os mira desde lonxe pode empezar a esperar algo. Algo máis ca procesos xudiciais masivos.

 

Quedan polo medio detalles importantes. Primeiro, quizais onte arrancou en Cataluña un movemento político novo: quen entenda como triunfo inapelable da dereita o éxito de JxCAT, posiblemente entendeu pouco, non sabe quen ía nas listas nin analizou ben, de momento, os datos do escrutinio. Segundo, intereseime hoxe á mañá por revisar o resultado en tres concellos determinados da AMB, e comparalo co do 2015: tanto en Cornellà coma en Santa Coloma e L’Hospitalet, aumenta a participación e o independentismo sobe entre un punto e máis de dous; superou sen problema o 20% en todos eles, con ERC non excesivamente lonxe do PSC. Canto ao resto, veremos. Veremos como volve Puigdemont, que pasos dará desde o lugar preeminente que o electorado lle outorgou; que pensan facer os poderes con tanto deputado electo encarcerado ou pendente de instrución; como xestiona C’s a súa marxe de representación, e a gran forza simbólica do primeiro posto, no labor de oposición que lle é máis ca previsible. De momento, un descansa e continúa observando ese pobo e país, no ético e sociopolítico profundamente admirables.

Clásicos grandes nun país pequeno

Novembro 23rd, 2017

Fonte

Cando sinta Vde. que alguén relacionado coa filoloxía di o corominas, debe saber -se non sabe xa- que máis ca probablemente é referido a unha obra magna da lexicografía hispánica e a romanística toda, editada contra o final do século XX e así aludida por mor do seu autor principal. Estritamente deste fora o xa voluminoso traballo previo, publicado a partir dos anos cincuenta, que deu lugar ao compendio definitivo coa colaboración do catedrático -actual académico na RAE- José Antonio Pascual. Polo título parece que se centre na lingua española e a súa variedade, pero de ningunha maneira queda aí: a referencia a outros sistemas lingüísticos, non unicamente da Romania, convérteo en ferramenta insubstituíble para moito uso dos especialistas e interesados, por exemplo, no idioma galego.

Joan Coromines i Vigneaux aparece como figura absolutamente singular. Fillo de ilustre político de ERC e non menos notable pedagoga innovadora. Irmán dunha das introdutoras da psicanálise no Estado Español e un notorio matemático. Seica o seu patrimonio foi asolado tanto por anarquistas, primeiro, coma por franquistas despois. Exiliado con toda a familia, volveu de vez trala xubilación académica para pasar na casa os derradeiros trinta anos da vida. Fálolles del hoxe, sobre todo, salientando que empezara o traballo especializado, nos anos trinta, sobre o occitano e o catalán. Que achegou a este, a lingua natal, outro par de obras lexicograficamente formidables sobre etimoloxíaonomástica, labor definitivamente preparado nos decenios de 80 e 90, rematado cando superaba oitenta e cinco anos de idade. Lin que a documentación que deixou -por traballo de campo e outras actividades- consiste hoxe nun millón de fichas ordenadas alfabeticamente. Pero falo del, tamén, por algo máis.

Seica Coromines rexeitou, cando menos, dúas ofertas de gran vulto, cadeira na RAE e a Gran Cruz de Alfonso X. Non así condecoracións de Cataluña nin o Honoris Causa pola Sorbonne. Cando, no 1989, lle foi outorgado o Premio Nacional das Letras españolas, fixo pública unha carta ao Ministro de Cultura, Jorge Semprún, onde no puedo dejar de decirle que la satisfacción que esta distinción me da va acompañada de un profundo resquemor. Mi única nación y mi única lengua, a las cuales rindo incondicional homenaje, son la nación y la lengua catalanas. Y veo con tristeza que el Estado y el Gobierno que me otorgan el premio todavía niegan o regatean los derechos que le son debidos a ambas. Concretando en tres puntos negativos: admisión, nos Países Cataláns, de mestres, policías e outros funcionarios descoñecedores do idioma; sabotear a oficialidade deste na UE; que algúns maxistrados afirmasen con pretendido efecto legal que o valenciano é lingua diferente do catalán. A máis dalgún outro extremo relevante.

Segundo propia declaración, os cinco millóns de pesetas daquel premio utilizaríanse para sufragar necesidades do Onomasticon. Joan Coromines seica vivía da súa xubilación como catedrático que fora na Universidade de Chicago. Pode constituír exemplo de escasa afección ao mundano, en certo sentido. Ou da profundidade na cultura erudita de Cataluña e o que lle debe a esta a cultura española, non só ela, á marxe de submisións. Boa lectura para días de oprobio.

Nunca igual

Outubro 16th, 2017

Fonte

Antonte á noite, pola Rioja, escoitamos na TV que o lume alcanzaba especialmente as provincias de Lugo e Ourense. Estabamos lonxe, non unicamente de lecer, sen idea de desastre. Esta empezou a aparecer ao longo de domingo, coas poucas novas internéticas recibidas por móbil nas estradas de Castela. Compareceu a realidade específica a pouco de entrar no país, contra as seis da tarde. Despois de Becerreá, notoriamente, ceo escuro e tufo a queimado. Avanzando contra Lugo, xurdían as hipóteses: pola dereita, Baleira ou Castroverde; da esquerda, Láncara ou contra Sarria. Despois soubemos que ardía Cervantes, non pola parte natal paterna, noutras con nome -porén- coñecido, Vilarello, Donís, Cereixedo, ou onde aínda hai familia política, en Doiras.

 

Chegar á cidade foi saber que Vigo, aló está a filla maior, tiña o lume visible desde a praza dos cabalos, chegando ata a beira das casas en Navia, ruxindo na periferia rural do sur. Por aí chegara a Chandebrito, pé do noso asento estival, e levara dúas mulleres. Risco para o IES de Baiona. Contra outra parte, o túnel de Folgoso, na A-54, colapsado de coches: nin sei a de veces que o pasarei no ano. Contra o sur, no concello das Neves din que non queda que queimar. Noticias indirectas. Para inmediato, foi subir á azotea e ver as lapas preto do HULA; un amigo e compañeiro do fillo máis novo, vive por alí, en Galegos, tiña familia e veciños traballando contra el, o hoxe inimigo. O outro núcleo forte está nas Gándaras, barrio da Residencia de Maiores: acadou a Ronda Norte, os bombeiros non poden entrar no monte, atácano cando xorde nos camiños.

 

Outro morto, no Ribeiro. Xorde nas redes a evocación do Nunca Máis. Non é o mesmo, aínda que a imaxe de centos de persoas traballando en Vigo poida dar aló tal sensación. Acó, no país máis rural, escasea a xente nova, o panorama son aldeas con vellos e velliños, moitas veces, sós. Sae na TV unha afectada en Carballeda de Avia, o concello do terceiro morto: ela ha ser do meu tempo ou por aí, vive con seus pais, di que nunca tal cousa viviran. Eu, posiblemente, tampouco: en rapidez natural, imprevisión política, orientación mediática. Pouco que ver, aparenta, co acontecido no 2006, a pouco de entrar o bipartito.

 

Non é coma co Prestige, non, cando todos tiñamos quince anos menos. Miña filla maior, en sexto de Primaria, andaba moi mobilizada. A segunda -mesmo agora acaba de marchar para Compostela, hai Alerta 2 por Friol, seica Palas ou Melide non están aínda con apuro- tamén ía a manifestacións con sete ou oito anos. Canda nós e mailo pequeno, nado no 2001, no seu carriño. Non é o mesmo ca daquela, porque unha boa parte da culpa no que pasa lévaa a propia poboación, co monte abandonado, medrando ata o pé das casas e plantíos de conífera á marxe de calquera consideración ambiental, xa nin digo paisaxística: cartiños, e punto. Agravado, evidentemente, polo cumprimento escrupuloso dos planos que marcan desactivar as brigadas anti-incendio o día un de outubro, seica con independencia de que haxa seca ou leve todo o verán chovendo a caldeiros. Este, ben saben, é un goberno autonómico famoso por levar de maneira estrita o recorte e limitación no gasto. Dis que un goberno moi ben visto en Madrid.

 

Non é coma no 2002. O periódico local titula hoxe na portada “Ataque a Galicia”; moito se parece ao título noutro xornal ben coñecido e máis difundido, moito se parece, nin que se puxesen de acordo. A versión mediática apunta belicamente un inimigo, os incendiarios, o país xa pode descargar as súas iras. O editorial no periódico que pago, xa que estou subscrito, vai dedicado aos incendiarios nas tres cuartas partes. Contra o final aparece a falta de ordenación forestal, ‘políticas que no logran el consenso imprescindible’, e sintetiza que ‘la polémica política ahora mismo sobre brigadas o no brigadas entra en la lógica opositora pero no debería prolongarse en el tiempo’. Así, olimpicamente, di o signatario, Fruíme. Non é coma no 2002 nin coma no 2006. Seica a prensa tamén se debeu facer maior.

 

Hai cheiro físico e metafórico. Teño cinsa no cuarto onde durmo. Cheira a fume nas escaleiras da casa; tamén fóra, en San Roque, aínda que o tempo vén máis fresquiño. En Portugal hai cinco mortos, a prensa titula que Galiza lles dá a eles a culpa: as palabras de Feijoo seica pasaron o Miño en sentido inverso ao que din que fixo o lume. Seca, delincuentes, Portugal: clave suficiente para un ‘brigadas, disque, non’. Comparece agora Feijoo, non teño dúbida de que poderei ver na prensa a posteriori, amplisimamente, o que dixo. Fóra, moito traballo nos lugares do lume, entrementres non vai chegando a choiva que varra un pouco todo. Choiva física. Metafórica, iremos vendo se hai. Ver, si que podemos.

Unha historia do San Froilán

Outubro 13th, 2017

Para mellor ver, prémase na foto

 

Xa o contara unha vez, e resultou que algún dos implicados seica non lembraba tal cousa. Onte, pola mañá, volvín encontrar a proba documental irrefutable paseando pola rúa da Raíña, nun posto de libros vellos: ao propietario díxenlle que ese cartel fixérao eu -non é exacto de todo- e que meu era o segundo nome da lista en escaleira. Pedín permiso para facer foto, deuna e velaí. Despois foi pensar que ben pagaba a pena contar o caso a xeito. Caso no que se citarán diversos nomes de xente, daquela, toda viva. En paz estea quen xa non.

 

Tralo 2 de marzo, o ano 75 fora ben abondoso en concertos para os do Movemento Popular da Canción Galega, pero ningún volvera ter nin de lonxe o eco daquel en Compostela. Eu era o secretario do Movemento e había unha idea na cabeza, o choio era entrar no San Froilán. Foi chegando e pasando o verán, saíu na prensa o proxecto de programa para as patronais. Non lembro ben con quen falara antes, pero escribín unha carta breve: era lamentable a ausencia da nova canción galega e eu ofrecía a participación dun número importante de intérpretes. El Progreso publicouna; xaora, a Comisión de Festas non fixo caso. Meu irmán e uns amigos mandaron outra misiva de apoio, cunhas dez sinaturas. De a pouco, empecei a notar movementos para nova colleita, onde seguramente a UPG non era man allea: terceira carta ao xornal, con catrocentos quince apoios. A Comisión de Festas chamounos, supoño que unha boa parte disto sería co mes de setembro ben avanzado.

 

Esquecín se antes ou despois, tiveramos entrevista en Radio Popular de Lugo, a cargo non moi amable de alguén que case trinta anos depois tería cargo na administración autonómica galega. El preguntando en castelán, nós respondendo en galego. Nós eramos o Mini e mais eu, os mesmos que nos presentamos no concello para falar co Manolo Granxeiro, responsable municipal do choio. Primeiro, quéixasenos da faena por facerlles aquilo daquela maneira: non lembro ben as palabras, si o fundamental da escena, supoño que aludía a dirixirnos a eles pola prensa, as sinaturas et caetera. Pero, ben, aceptaban: Mostra de Música Galega, nada menos que o día do Patrón -aquel ano era domingo-, 18:30, no mellor escenario posible, a Praza de Santa María. Podería parecer abraiante pero, para nós, moverámonos e gañaramos. Houbo cando menos outro encontro co Granxeiro para amosarlle letras ou listas das cancións -recoñecín que algunha seguramente sería prohibida polo Goberno Civil, el suxeriu sen éxito non presentar  aquelas- e comprometémonos, ou decidimos, facer propaganda particular do acto. Aquí chegamos ao pretexto deste artigo.

 

Toda a loxística estaba concentrada en Lugo, entre os de Fuxan os Ventos e mais eu. Entrementres, os do MPCG xa  foran avisados do éxito e tanto os tres integrantes da Coruña coma os de Santiago preparaban as actuacións. Os lugueses decidimos: faríanse sobre cen carteis, de maneira artesanal e rechamantes de abondo segundo era tal cousa daquela. O padrón de base, co mapa, a gaitiña e cando menos a expresión verbonumérica en vertical, non lembro quen o confeccionara: teño pensado que igual o Carlos Varela Veiga, pero non podo para nada aseguralo. Os tipos de imprenta, compostos con cada un dos nosos nomes e o da cidade, trouxéraos o Geluco de Fuxan, que traballaba de linotipista en El Progreso. Para os outras liñas de texto, tampouco non lembro o que se prevera. Pero si o que fixeramos, como e cando: unha tarde de sábado, na Casa de Exercicios Espirituais que había onda un estudio pequeno de Radio Popular, preto do río. Sprays de pintura vermella e verde. Tinta negra. Ir pasando o padrón sobre cada folla de papel, traballar cos sprays. Ir premendo cada tipo composto, mollado en negro, dentro do mapa e en escaleira non moi regular. Así con cada un, ata cen. As marcas da artesanía están á vista, nas fotos do exemplar que atopei enmarcado, o 12 de outubro do 2017,  en lugar de honra nun posto da rúa da Raíña.

 

Despois houbo que colocalos, a moi grande maioría en Lugo. Bares na zona dos viños, supoño que en Ocarina, tenda de discos e roupa, quizais tamén nalgunha libraría. Uns poucos marcharon para A Coruña, onde se encargaron da difusión a Loreto -moza daquela do Mero, muller ata o día de hoxe- e maila súa xente.  Aló, nun bareto da Cidade Vella, levaramos o disgusto  de encontrar un deles, desprezado e sobrescrito en castelán, dedicándonos palabrexas aos cantores previstos e dicindo que querían a Benedicto e a Bibiano. Estes daquela xa foran expulsados do Movemento, houbera aquelas semanas algunha voz enxalzando as súas figuras e censurando a súa ausencia, tal a de Juan Soto en Lugo; daqueloutra cousa coruñesa, mentalmente eu déralle culpa ao PC, que pasaba por ser bastante presente na cidade. Cousas do tempo.

 

O caso é que se veu achegando o San Froilán e maila nosa expectación. En vésperas, chámame alguén, supoño que o Mini: o Gobernador Civil -aquel Ruipérez del Gallego- convocara, a reunión xa se producira. Por culpa de non sei que incidentes no País Vasco -“con moitos mortos”-, a Mostra de Música Galega de Lugo quedaba suspendida. Seica se lle quixo facer ver o incomodo para  moita xente, que habería que dar conta pública da suspensión: Ruipérez seica o prohibiu expresamente, digo seica porque eu non estaba, pero así me foi transmitido.

 

Unha bomba, xerro de auga, frustración. Co cabreo na punta da lingua, telefono a Maroñas. Empeza el a contarme, alborozado, como levaban todo, interrompo largando o que había. O bo do Agustín non o podía crer, con aquel ceceo implosivo que todo o mundo menos el recoñecía empeza a dicirme, máis ou menos, “se eztamoz preparando unha adaptación da Treboada [do Baixo Miño, coñeceramos os bombeiros de aló nun concerto recente, en Goián] para dedicarcha a ti!”. Non quixen saber nada, colguei case subitamente repetindo a realidade fáctica das cousas e indicándolle que chamase os demais para avisalos.

 

O día de San Froilán non houbo nova canción galega na Praza de Santa María, onde seica se presentara algunha xente inadvertida, porque nada se puidera difundir publicamente sobre a prohibición. Xaora, nada se soubo tampouco de desastre particular en Euskadi aqueles días en todo caso especiais, e a min non se me quita da  cabeza a probable conexión Goberno Civil-Concello para tal disposición e desenlace. Viñeran a Lugo algúns do Movemento, fixeramos un mini-concerto nun prado para algunha xente coñecida. Maroñas non quixera vir, quedara en Compostela deprimido e seica cunha trompa de certo relevo. A treboada estivo no repertorio inicial de Rodrigo Romaní e Antón Seoane, pero non debeu chegar a Milladoiro. Despois veu tempo complexo, marchei para a mili ao cabo de tres meses, cando volvín o MPCG desaparecera e de a pouco tamén a lembranza da mostra musical que non houbera. O meu cartel, daqueles cen, quedara entre outubro e xaneiro,  dentro dunha caixa con outros papeis valiosos, nunha fonda compostelá da rúa do Hórreo. Agora, polo menos, teño foto. E vostedes poden saber a parte posible da miña parte da historia.

Autodeterminación

Setembro 16th, 2017

Fonte

Hai dez anos, eu era asiduo nun ámbito de debate pre-facebook dirixido por alguén moi chorado. Canda os outros habituais, case todos con pseudónimo, constituïamos grupo de certa variedade en orientación ou interese e non deixaba de notarse nos diálogos ou achegas. Algunha vez eran tratados asuntos cataláns do social, cultural ou político, e o encaixe ou relación con España non deixaba de ter manifestación; debo dicir que, máis ben, a referencia era sempre sobre o papel que aquel país podía ou debía representar no estado ao que pertencía, e que tal pertenza non era correntemente posta en dúbida ou hipótese: tempo gobernativo de Zapatero, Touriño e o PSC como case omnímodo controlador no urbano. Eu teño expresado sensación dalgunha medra independentista dando lugar a resposta, máis ca escéptica, algo tallante.

 

E así e todo, algún indicio había. Bastante protagonismo para ERC e Carod Rovira. Desafección ao Estado en sectores notorios da mocidade. Ora ben, Mas e CiU aínda xogaban a carta estatutaria, acabábase de aprobar -recurtada- a norma do 2006, os malos na película española continuaban sendo Ibarretxe e mailo PNV. Pero chegou o 2010, a insistencia do PP conseguiu que acabase desnaturalizado o Estatut novo; toda proposta ou iniciativa de Mas e os convergents para mellorar o financiamento ou reducir o déficit foron sistematicamente rexeitadas, a recorrente zuna político-mediática acabou pillando tons de aberta arrogancia. Á gobernación catalá indicábaselle en que non tiñan ou tiñan que gastar os cartos, xa fose con referencia ás oficinas de representación internacional ou escolarización en castelán para calquera que o solicitase. E deu a volta o aire, inxente número de cidadáns en Cataluña pasaron a aceptar unha estrela na senyera. O gran tabú tapado durante décadas pola simbólica pujolista e o peseceísmo urbano, aquilo que nin Ibarretxe suscitara nunca, xurdiu ante ollos e oídos atónitos ao longo do territorio que metaforizara Espriu: Independència. O PNV xa pasara a un cómodo segundo plano, agora mudaba o protagonismo na película.

 

Os espectadores non o daban crido: Mas, independentista; Pujol, manifestando que se chegara a un punto de non retorno; Felipe González prestándose a diálogo televisivo –cara a cara– con Pujol e asumindo que había un claro problema. Non así o PP nin, no substancial, o PSOE. Seguiron sendo rexeitadas todas e cada unha das propostas catalás, que empezaron buscando o famoso encaixe e acabaron en propoñer un acordo para celebrar o referendo. Procurouse a caída de Mas, sucedeuno un coñecido independentista de décadas que agora era alcalde de Girona: non pode haber, por unha vez, mellor resumo da situación institucional que personalizar a mudanza. Insisto, resumo da situación institucional: canto á social, o independentismo empezou convocando informais plebiscitos de ámbito municipal e desde hai varios anos maniféstase no tecido cidadán con entidade transversal que aparece, cando toca, numerosísima. Incomparable para calquera outro tipo de corrente que lle sexa alternativa.

 

Desde logo, o xa tan extenso movemento emancipador non constitúe instancia estritamente idealista de actuación inmaculada, senón perspectiva política que aproveitou o seu momento. Xaora, a forte corrente máis ou menos unionista de Cataluña non só non desapareceu, pode que continúe sendo maioritaria. Pero hai novidades importantes, moi grande parte entre uns e outros seica quere que unha consulta efectiva sexa realizada en Cataluña para decidir o seu propio status político: sete de cada dez segundo unha enquisa divulgada ultimamente.  A institución gobernativa catalá atense a tan estrita realidade, cómpre votar; fronte a ela, a institución gobernativa española non se apeou do non a todo. E o ámbito internacional, malia o obvio aliñamento oficial co discurso español, non deixa de facerse eco. Aparecen figuras individuais sostendo no esencial a tese catalá maioritaria ou apoiando explícita e presencialmente as súas institucións. Grupos de deputados censuran a actuación do goberno de Rajoy. Medios considerados solventes e portavocías institucionais manteñen a conveniencia dun acordo ou seica non refugan abordar abertamente a hipótese da Cataluña independente. Ben claro semella que son importantes novidades, substanciadas por algunha voz no sentido de resultar inevitable algunha mudanza.

 

Resulta obvia a enorme dificultade que afronta este proceso para ir adiante, tanto na actual fase de campaña coma de cara á xornada do 1-O e o tempo inmediatamente posterior. En todo caso, o obxecto máis específico -ou quizais suxeito- deste artigo non pretendía inicialmente ser exactamente isto, senón nós. Un nós moi próximo, o dos que por aquí observamos algo que seica resultaba impensable hai dez anos. Arestora, á parte de eventual reacción ou denuncia puntual de actuacións reputadas como acto de exceso ou represión, seica se instalou certa actitude de cautela e silencio arredor do referendo e a independencia; ou, talvez, indicio de medo e consternación. O facebook galego, ata onde eu chego, mostrou este ano menos estelades; voces manifestas anteriormente calan agora, outras caladas de antes denotan hogano ben escepticismo ben algunha hostilidade. Hai coma un pesar no ambiente que igual en parte procede de vertixe. Da inimencia do real.

 

Xurdiu a evidencia de que en Cataluña, dalgún modo, van moi en serio. Non particularmente os políticos, máis ben esa poboación que en cantidade millonaria está disposta votar de seu, e moitísimos en prol da independencia. Polo impensable hai dez anos, virtual ou proxectivo ata hai case nada. Moitos por aquí pensaban no fondo que políticos e sociedade catalá nunca habían chegar tan lonxe, esperaban, aínda esperan, repiten interiormente que se ha de atopar unha solución de compromiso deixando sen tocar o statu quo. Algún seguirá ou se amarrará ao tópico teimudo de que todo acabará cando lles dean máis cartos. Pero chegou a sensación innegable, inevitable, de que Cataluña pode marchar, romper todo tipo de ligazón político-administrativa connosco, fóra da que dimane da común pertenza á Unión Europea cando eles volvan tras breve prazo fóra. E canda esta noción, instalouse a pena pola posible marcha de quen foi apreciada e ben coadxuvante para acadar o grao de autogoberno que agora hai. A ominosa idea de que, sen eles, a perspectiva é presión recentralizadora e loita bastante en solitario. Quizais nos afixemos a que eles e elas fosen por diante conseguindo para todos. Posición con certa dose de comodidade.

 

E con todo, aínda dicindo todo iso, ben os entendo. Porque a pena é real. Porque a veciñanza, os graos de cooperación ou sinerxias, a fluidez laboral e informativa, a familia transplantada alí, o Barça na Liga, non terían que perderse, teriamos que nos obstinar e exercer duramente a vontade de que non se perdesen, pero habían sufrir. Eu, que quero para o meu país toda canta independencia sexa posible, que a considero non xa conveniente senón necesaria para a propia expresión e desenvolvemento, ben estimaría que xurdise algo viable da ideación ibérica de Castelao; con Portugal, xaora:  se non, non paga a pena. Cousa que no 2017 se ve ben nebuloso. Idea que, se alguén ousase formulala concreta e consistentemente como proposta estratéxica desde Galicia, quizais resultase non máis improbable cá independencia de Cataluña no 2007.

 

Acabe como acabe o procès que agora corre, un ben estimaría que non marchasen de todo. Marchar, esa hipótese difícil, complicadísima sen unha mobilización social contundente ata extremo inesperado, pero que nesta altura todos, absolutamente todos, formulan: o ámbito internacional, como posibilidade; o goberno e institucións do estado español, implicitamente, coa súa actuación ante o referendo; o independentismo catalán, explicitamente e con alcance inmediato. Un, á maioría catalá que seica quere decidir, ben a comprende, comprende os seus motivos, aspiración e fartura. Un simpatiza e apoia quen quere gobernarse e conducirse de seu. Tamén tiña que dicir o que dixo. Seguramente tocará calar e ver.

Abans, després, ara

Agosto 19th, 2017

Fonte

De vez en cando, cando ocorren feitos similares pero non só, damos en falar no ámbito próximo sobre lugares e posibilidades. Antonte volveu tocar a Praza do Obradoiro: sitio, ben saben, de particular simbolismo unicamente comparable á Piazza San Pietro ou Belén e Xerusalén. Dicía eu que embalar un coche pola rúa de San Francisco chegando desde a avenida de Xoán XXIII parece unicamente evitable colocando algún tipo de barreira parcial que estorbaría o tránsito peonil ou a oferta de chocolate a pé de rúa, pero tamén sen dúbida a chegada deste tipo de ameaza. Ominosa conversa? É que estamos en guerra, señores, e cómpre facer compatible tal sentido das cousas co traballo ou o lecer, incluíndo camiño, festa e vacación. A vida non é soño lisérxico nin caleidoscópico.

En tal ámbito virtual de obxectivos para o terrorismo automobilístico, as Rambles barcelonines resultaban tan plausibles coma un Weihnachtsmarkt en Berlin ou a Promenade des Anglais niçarda. Coma outras decenas de grandes espazos europeos tal Port-Aventura, a carón de Cambrils, unha das posibles visitas ideadas para a nosa frustrada viaxe destes días. Debemos pensar, indicios por aí adiante temos visto, que existen estudos preventivos para cada caso e talvez estea en curso a elaboración dalgún protocolo global. Pero o escenario probablemente mudará: xa foi con avións, agora usan automóbiles, dentro de nada virá distinto modelo, diferente medio, outro portador quizais xa directa ou exclusivamente humano.

Seguir coa nosa forma de vida, traballo, relación, festa ou lecer. Evitar a criminalización de amplos colectivos definidos pola confesión, a cultura ou a orixe nacional. Tamén ser conscientes do que hai, directa e persoalmente conscientes: o máis lóxico é pensar que en Lugo ben pode estar algún deles, dos inimigos adestrados, e seguramente hai algún caldo de cultivo ideolóxico; onde pon Lugo, substitúa cadaquén polo topónimo máis próximo.

A lectura política do de antonte resulta inevitable e necesaria. Resulta obvio que a administración catalá, ao cargo da situación, funcionou e funciona con razoable eficacia: goberno nacional, municipal, policía; a orientación e mensaxe nas comparecencias parece impecable. Claro é tamén que o goberno español se trasladou a Barcelona pero ignoramos que cometido específico estará desempeñando alén de seguir a situación e recibir a chamada de gobernantes internacionais. Unha e outra instancia nacional levan de momento decursos paralelos con aparentemente escasa converxencia fóra da foto de onte ao mediodía na Plaça de Catalunya e a posterior reunión, como por outra banda resulta lóxico tendo en conta o proceso global en curso. Dúas boas noticias ao respecto: non se contrapoñen nin parecen entorpecerse; o operativo catalán funciona.

P.S. Si, sabemos que no mundo árabe e islámico hai motivos de agravio con Europa. Si, seguramente o salafismo recibe importante apoio saudí e ‘Occidente’ pode, debe facer algo contundente ao respecto. Si, et caetera. Pero os cidadáns e viandantes de Europa que son obxecto de ataques e ameaza arestora, un arestora moito máis presente e inminente cás análises xeopolíticas, deben ver que os gobernos de elección democrática fan algo así mesmo ao respecto, antes de que decidan ir poñendo cada vez máis eses gobernos, tamén por elección, en mans que serán inequivocamente contundentes e talvez decrecentemente democráticas. A actuación tería que ser acó e aló, preventiva e resolutiva. Alguén pensa que Gandhi podería gañar esta guerra?

Contemplando mareas desde Capri ou Spalato

Xullo 14th, 2017

A historia romana mostra dous emperadores en retiro á vista do mar. Un exitoso militar rematando con figura cruel, amargada, ‘o máis triste dos homes’. Outro soldado que moito administrara e sen querer deixou base para escindir o Imperio. Ambos decretaron persecución contra os cristiáns. Dis que non tiveron boa morte, o último tras abdicar.

 

Impero exclusivamente sobre min mesmo, nunca vin Villa Iovis nin a costa dalmática. O mar no país natal, canda o doutros predilectos, leva sona máis brava có tirreno e o adriático, dá a miúdo en metáfora vital ou política. Foula, ronsel. Devalo, marea. Tras anos de cachón, e certa pingueira concluída en refluxo, un volveu procurar manancial para algunha fervenza onde outros parecía que tamén procuraban. Con dobre premisa, nacional e practicable. No fondo, unha perspectiva de vello que se deixou cifrar na palabra esquerda: lugar ideolóxico inhóspito onde a cotío me expulsan historias e hábitos, única hipótese política aparente se a prioridade aínda é chamada xustiza, liberdade ou igualdade. Presenza persoal utópica, nun límite.

 

Era inevitable, daquela, abrir diálogo sen liña vermella na terminoloxía. Mestizaxe quizais fose vocábulo excesivamente pretensioso ou mesmo trampa, mais cadaquén era dono das súas metáforas. Sabiamos que nin sequera nacional había ser individualmente compulsivo. Toda política debe bordear nominalismos, sen algún universal non resulta concibible. Esta logo fallou, falla sempre a do truco na baralla e dereito particular a exhibir un as gardado. Sen lóxica soberana, igualdade ou xustiza eran utopía impracticable onde, por faltar, faltou mesmo unha dose admisible de verdade. A saída foi borrarse. Desde aquela, un observa con algunha nostalxia dese coma doutro abeiro virtual, irremisiblemente lonxe.

 

Descoñezo revolución triunfante dirixida por poetas ou movemento grandioso ao que lle falte poesía. Se o poético é ante todo densidade, vén consigo que os momentos iniciáticos, onde conmove magmas unha forza interior que arela forma, pidan cifrarse en enigma que configura un tatexo. Empézase a falar como se pode, mouméase abstracción con signos polisémicos. Pero é inevitable medrar aínda conservando presente que in principio erat verbum, e manter indefinidamente unha clave magmática, ou aínda iniciática, sitúanos en lugar tan excelso da historia cultural coma afastado, tamén ben lonxe, da maioría social. En Galicia.

 

Existe outro lado da trincheira, pois tal hai. Onde a linguaxe asume función primariamente directa e o lector agradece no relato a estrutura lineal. Lugar bastante lóxico e aberto, máis dialogante, onde as intencións parecen máis notorias e se transmite que pode haber un plano. Pero sen tampouco proxectar clara luz sobre obxectivos ou o custo de certas alianzas, sen que un veña distinguindo esa solvencia cara ao fóra extenso do país, a fluidez nacional e practicable.

 

En realidade, todo isto pode parecer visión intencional algo benévola onde aparenta menos, sobre unha parte que non é precisamente adánica. En realidade, ao mellor a marea é mar de fondo onde ben pouco resulta responder ao que aparenta. Ben poderiamos, talvez, nos remitir a Hamlet: words, words, words.

RAGú

Marzo 29th, 2017

En certo contexto redesociálico, ocorréraseme aí atrás suxerir que un poeta debía estar na academia. E houbo certa aceptación tertulística, pero o aludido xurdiu para desbotarse explicitamente. Ora ben, propuxo asemade algúns criterios de conveniencia para integrar a corporación e deles reteño un: que haxa representantes de todas as tendencias ortográficas para escribir galego.

O declarante é tamén profesor universitario e filólogo de vulto, pero aí falaba sen dúbida como poeta: condición das máis grandiosas na historia e cultura nacionais, integrada por seres tan respectados cando pasan á outra vida coma ignorados cando exercen nesta o seu deber de imaxinar, proxectar ou propoñer. Considérense, lectores, implementando a ben razoable posibilidade exposta ao final do parágrafo anterior: quizais, mesmo probablemente, en Tabernas 11 habería numerarios con propensión á entrada de reintegracionistas; entre estes, colixo que nada ou case nada. Eles aspiran, aberta e sen dúbida lexitimamente, a tomar o poder todo -conceptual, simbólico, normativo- no prazo que sexa. En tal sentido xogan e establecen pauta, instrumento ou bazas: academia propia, Estraviz, CPLP. O dicionario en liña dis que máis nutrido de palabras, ferramenta ben útil para iniciados moi interesados que eu non recomendo ao común dos alumnos por desorientativa. No principal ámbito político da lusofonía quixeron ser observador galego consultivo. A institución lingüística que conformaron (léase, coa ortografía de aquí, *academía) suxire, entendo, que ela xa ten, de seu, ese sentido. Tabernas 11, presumiblemente, non lles interesa: unicamente, en todo caso, a particulares con intención habitual e agresiva de francotirador.

En realidade, contra a Academia sobra quen dispare. Somos o país onde unha parte non escasa de quen o reivindica se ten dedicado con fruición a minar as relativamente fráxiles institucións que o galeguismo histórico fundara ou promovera con non pouco traballiño. Parlamentiño. RAG, sobrante. Aos meus coñecidos bretóns non lles conto nada disto, porque faltaría cunca para tanto ollo: “ils sont fous, ces galiciens”. A así chamada esquerda galega, mesmo ‘independentista’, quizá preserve arestora o maior remanente dunha institución socioeconómica bastante minimizada no corpo xeral do país, o minifundio. Do que hai sobranza, aquí, é de incondicionais do derrubamento en vez de restauración: ao final, vai resultar que esa esquerda tan receosa do común da xente porque os vota pouco se parece a eles ou elas mesmo de máis.

En fin. Houbo estes días remuda na Academia e pouco barullo provocou, pero volvín ler sobre a teoría dos campos aplicada a cousa numericamente tan escasa coma o estamento cultural do país ou a mesma entidade cardinal corporativa. Vexo, mutatis mutandis, que no Pleno habería os galaxios, os do ILG e maila fronte cultural do BNG; quedaría xaora outra parte ou sombra que ninguén cataloga terminantemente e, menos ca ninguén, eles mesmos: é habitual que certos grupos non se autocaractericen cando se pretenden, en realidade, liña correcta ou xermolo do común. E eu, señores, pérdome. Xa que logo, din na operación mental de figurar os académicos aos que lles debo, persoalmente, gratitude por maxisterio e tratar de situalos. A quen me guiou para pasos incipientes no mundo da literatura, non o dou colocado en absoluto; quen na lingüística xeral, ese si: a sigla ILG parece pensada para el; ora que tamén colocaría eu por aí o meu iniciador na lingüística románica e resulta que seica non, novas xa non moi recentes colocábano onda os críticos sen nome nin catálogo; canto a quen me aprendera o que cheguei a saber de xornalismo, a incógnita é notable: será estimada quizá bloquista, ou sexa, nese ámbito do que ambos sairamos propulsados xa onde vai e sen camiño aparente de retorno explícito?

É como para afondar no extravío, pero a cousa non chega tan lonxe desde logo. No fondo -ademais da manobra política algunha vez de galiñeiro-, vén tanto desa querenza tremenda polo debate coma do histórico ou etnográfico mal dicir galaico. Apunto na sección primeira determinado diálogo sobre a conveniencia de haber na Academia xente máis nova: eu non me opoño a iso, pero si a ningún tipo de cotas; resultan imprescindibles contacto e apertura, indesexable a postergación do mérito. Na segunda, sátira diversa por hábitos ou carácter de académicos, tamén algunha imputación -nunca aclarada por instancia nin parte ningunha- sobre nepotismos ilustrados. Señores, o panorama redesocial sobre tal tema faille honra ao carácter de ensalada que en xeral presenta o medio. Ou quizá guiso non demasiado equilibrado.

O caso é tamén que, malia adversarios ou intemperantes, a institución non mostra síntoma de ruína. Algún di que socialmente non existe, pero cando un concello ou asociación concibe candidato propio, falta tempo para demandar que se lle dedique un Día e Ano das Letras Galegas. O papel xeral actual, iso si, é máis de símbolo ca de axente: chegue un goberno galego que lle dea orzamento operativo, poderemos aspirar a outro tipo de factualidades. Ou, daquela si, esixir contas.

Galego

Marzo 7th, 2017